Historia Drezna

Dodane przez tdudkowski - śr., 29/08/2018 - 21:10

Miśnia

Dzieje stolicy Saksonii, Drezna, nie zaczynają się na terenie tego miasta, ale w pobliskiej Miśni.

Państwa wschodniofrankijskiego sąsiadowało z zmiemiami zamieszkanymi przez Słowian na ustalonej w IX wieku Limes Sorabicus (niem. Sorbenmark), czyli granicy łużyckiej, biegnącej od Adriatyku aż po linię Łaby. Przebiegała ona mniej więcej na linii Soławy, czyli około 140 km na zachód od Drezna.

Król niemiecki Henryk I Ptasznik w 928 przekroczył tę granicę na czele swojej armii i dotarł do Łaby w okolicach późniejszego Drezna. W dogodnym miejscu, na wzniesieniu przy zakolu rzeki wzniósł zamek w miejscu obecnej Miśni. W ten sposób stał się założycielem średniowiecznej stolicy terenów później znanych jako Saksonia. Henryk jest bohaterem opery Richarda Wagnera "Lohengrin" - opera ta została napisana w Dreźnie, ale prapremiera miała miejsce w Weimarze w 1850. Dlaczego nie w Dreźnie? O tym poniżej.

W latach 966-68 powstaje Marchia Miśnieńska już wkrótce obejmująca także obszar Drezna.

Cesarz Henryk IV w 1089 mianował margrabią miśnieńskim Henryka I Starego. Od niego zaczyna się dynastia Wettynów, którzy w Saksonii będą panować praktycznie bez przerwy przez ponad 800 lat. Od 160 lat istnieje Miśnia, od 120 lat jest stolicą biskupstwa i Marchii Miśnieńskiej, a o Dreźnie nikt jeszcze nie słyszał.

Drezno

Na górę strony - do spisu treści

Konrad Wielki, wnuk stryja Henryka I Starego i jego następca na tronie miśnieńskim, otrzymuje w 1125 od Lotara III wówczas króla Niemiec a później także cesarza, tereny ludu Nisani. Własnie na tym obszarze leży Drezno. Nisani to byli Słowianie prawdopodobnie pochodzący zza Rudaw, czyli z Czech. W 1147 Konrad bierze udział w krucjacie przeciwko Obodrytom i Wagrom, wtedy też po raz pierwszy w historii wzmiankowana jest należąca do Nisani osada portowa w miejscu późniejszego Drezna.

Nazwa Drezna po raz pierwszy pojawia się dopiero w 1206, w łacińskim dokumencie "Acta sunt hec Dresdene". Dokument ten wydany był za panowania Dytrycha I Zgnębionego. Osobliwy swój przydomek zawdzięcza ten margrabia trudnym czasom, które zmuszały go do lawirowania pomiędzy potężniejszymi władcami. Już w 1216 Drezno określane było jako miasto. Nazwa wywodzi się najprawdopodobniej ze starołużyckiego słowa Drežďany oznaczającego ludzi mieszkających w podmokłych lasach.

Choć nie ma zbyt wielu informacji o dziejach Drezna w tym okresie, miasto szybko nabiera na znaczeniu dzięki korzystnej lokalizacji. Wiadomo, że w połowie XII wieku używany był drewniany most na Łabie, w pobliżu przecinały się szlak z Miśni do Czech i Via Regia jedna z najważniejszych dróg Europy, biegnąca z Portugalii do Krakowa i Kijowa. Istnieje już romański kościół mariacki na miejscu obecnego Frauenkirche. W 1170 wzniesiono Nikolaikirche. W 1234 wzmiankowana jest Kreuzkapelle z relikwiami Krzyża Św., stąd późniejsze wezwanie Św. Krzyża. W połowie XIII wieku w pobliżu kościoła powstaje Taschenberg, zamek margrabiów. W 1287 wzmiankowana jest duma Drezna - most kamienny na Łabie. Rok później na zamku w Dreźnie umiera margrabia Henryk II Dostojny. Z 1299 pochodzi pierwsze potwierdzenie istnienia miejskich fortyfikacji. 1316 to pierwsza wzmianka o obecnym wezwaniu Frauenkirche, najstarszego i najbardziej znanego kościoła Drezna. Jak widać miasto formowało się w okolicach obecnego Altmarktu i rozwijało się w kierunku Łaby.

Elektorat Saksonii (1423-1806)

Na górę strony - do spisu treści

W 1423 margrabia miśnieński Henryk I Kłótnik w nagrodę za wierną służbę otrzymuje od cesarza Zygmunta Luksemburskiego Księstwo Saksonii i zaszczytny tytuł Elektora Saksonii. Jest to ogromny awans dla niego osobiście i dla całej dynastii. Dokonuje zmiany niebywale ważnej dla dziejów Drezna. Miśnia, dotychczasowa stolica jego ziem, jest już za mała i zbyt niewygodna wobec nowych potrzeb. Przenosi więc stolicę - teraz już Saksonii - właśnie do Drezna, które od Miśni jest i większe i lepiej położone. Już w 1427 rozpoczyna się unowocześnianie miejskich fortyfikacji. W 1485 Drezno staje się także rodową siedzibą albertyńskiej linii Wettynów, czyli tej która sprawuje władzę na terenie dawnej Marchii Miśnieńskiej. Wtedy też obecny Zamek staje się rezydencją dynastii i zostaje rozbudowany.

Reformacja (od 1539)

Na górę strony - do spisu treści

Kiedy w 1539 umiera elektor Jerzy Brodaty, gorliwy zwolennik stronnictwa katolickiego, nie pozostawia żadnego syna. Tron po nim objął Henryk Pobożny będący wówczas stronnikiem Reformacji i po objęciu władzy wprowadził ewangelicyzm jako religię państwową. Była to trwała zmiana, która na zawsze już ukształtowała obraz religijny Saksonii i Drezna.

Pobożny nie miał do polityki ani serca ani zdolności. Tymczasem w Rzeszy konflikt pomiędzy stronnictwem katolickim a ewangelickim narastał i wkroczył w fazę otwartej wojny. Powstały w 1531 Związek Szmalkadzki łączy państwa ewangelickie w sojuszu obronnym. Następca Pobożnego, książę Maurycy w 1545 zaczyna wznosić dzieła obronne wokół Starego Miasta na lewym brzegu Łaby, już wkrótce połączoną w jeden system obronny z lewobrzeżnym miastem rezydencjonalnym. Rok później rozpoczynają się prace wokół zamku i jednocześnie wybucha pierwsza wojna szmalkadzka. Całość zostaje ukończona w 1555 - w roku zawarcia pokoju augsburskiego, na długo kończącego wojny religijne w Rzeszy..

W latach 1553-86 księciem elektorem Saksonii był syn Henryka Pobożnego, August. W 1559 dokonuje sekularyzacji, czyli zajęcia całego majątku kościoła katolickiego na terenie księstwa. Diecezja miśnieńska przestaje istnieć, w jej miejsce w 1567 powstaje miśnieńska administratura apostolska z siedzibą w Budziszynie. August jest również zapalonym kolekcjonerem, zbiera broń, narzędzia i dzieła sztuki. W 1560 założył Kunstkamerę uważaną za początek państwowej kolekcji sztuki, z której słynie Drezno. Zapoczątkował tradycję muzyczną Drezna, to za jego czasów zaczyna działać kapela dworska już jako stała instytucja.

weduta XVI-wiecznego Drezna.
Weduta Drezna z 1572. Od lewej: kościół pw Św Krzyża (1), Bastion Mars (2), Zbrojownia (3), Frauenkirche (4), Zamek (5), most kamienny (6).

Nietrwały pokój pomiędzy katolikami a ewangelikami kończy się straszliwą wojną trzydziestoletnią. Drezno stało się w 1621 miejscem zawarcia tzw. akordu drezdeńskiego, czyli pokoju kończącego pierwszy etap tej wojny, czyli starcie cesarstwa z Czechami i Śląskiem rozstrzygnięte podczas bitwy na Białej Górze. Gwarantem tego porozumienia był elektor saski Jan Jerzy I, pradziadek Augusta II Mocnego. Choć Saksonia nie była stroną w wojnie, dotknęły ją i przemarsze wojsk i epidemie. Kiedy po wojnie zaczęła się odradzać, Drezno zostało spustoszone wielkim pożarem w 1685.

August II Mocny i August III (1694-1763)

Na górę strony - do spisu treści

Przełomowym okresem w historii Saksonii było panowanie Augusta II (w Saksonii Augusta I) i jego syna Augusta III (w Saksonii Augusta II), które jednocześnie od 1697 stanowiło unię personalną z Królestwem Polskim, i to przez cały ten czas, z przerwą podczas wojny północnej. To podczas niej doszło do szwedzkiej okupacji Saksonii i właśnie w saksońskim Altranstädt podpisano w 1706 układ pokojowy Szwecji z Polską i rok później traktat dotyczący traktowania przez władze cesarskie śląskich luteran.

W 1708 na miśnieńskim zamku odkryto tajemnice produkcji prawdziwej porcelany. Miśnieńska porcelana jest znana na całym świecie, a zbiory Muzeum Porcelany w Zwingerze uważane są za jedną z dwóch najcenniejszych kolekcji na świecie.

Dla Drezna trwający 60 lat okres panowania obu Augustów, każdego po 30 lat, jest rewolucyjną epoką gigantycznych inwestycji. To wtedy kształtuje się słynne wśród koneserów sztuki, znane w całej Europie barokowe miasto nad Łabą. Pod koniec wojny północnej, kiedy polityka Augusta II wchodzi w okres stabilizacji, powstaje rokokowy Zwinger, a później już pod koniec jego panowania jego prywatna rezydencja w Saksonii, słynny barokowy pałac w poddrezdeńskim Pillnitz (przyłączonym do Drezna w 1950). Mieszczanie drezdeńscy, którzy byli zagorzałymi ewangelikami, z trudem znosili konwersje króla na katolicyzm i stałą obecność katolików na dworze. Obawiali się również despotyzmu polskiego króla. Swoistą manifestacją ich potęgi była budowa nowej barokowej wersji Frauenkirche (pomimo zmiany konfesji stare, katolickie wezwanie maryjne pozostało), która odbyła się nie tylko za zgodą, ale nawet przy poparciu Augusta II. Chciał mieć w swoim rodzinnym mieście tak wspaniałą świątynię, która do dziś jest symbolem niemieckiego baroku i jedną z najbardziej rozpoznawalnych budowli w Niemczech. Jego następca wznosi przy starym zamku katolicki kościół pw. Świętej Trójcy, z racji funkcji nazywany również Kościołem Dworskim. Od 1980 pełniący również funkcję katedry diecezji drezdeńsko-miśnieńskiej. Tak więc w tym czasie powstają trzy z kilku najważniejszych drezdeńskich zabytków. Budowane są liczne pałace, rezydencje, siedziby urzędów i teatry. Drezno staje się promieniującym na całą Europę ośrodkiem sztuki.

Pasją obu Augustów było kolekcjonowanie sztuki, to właśnie eksponowaniu ich zbiorów służyły wielkie barokowe pałace. Byli też ważnymi patronami sztuki. August III odkrył i zatrudnił w Dreźnie Canaletta. W latach 1747-52 Bernardo Bellotto namalował 14 wedut Drezna, kolejne trzy w latach 1764-65. Kiedy August umarł, Canaletto wyruszył z Drezna do Sankt Petersburga, na dwór carycy Katarzyny. Podczas podróży został w 1764 zaproszony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego do pozostania i pracy w Warszawie i tam już cztery lata później został nadwornym malarzem.

plan prezentujący przebieg murów miejskich średniowiecznych i nowożytnej twierdzy
Wykonana przez Heinricha Kocha w latach 30. XX wieku analiza rozplanowania murów średniowiecznych istniejących do 1520 - żółty owalny narys z centrum w miejscu Altmarktu, widać jak ważną rolę pełnił zamek w murach miejskich. Zewnętrzny narys to nowożytna twierdza ukończona do 1721.

Połowa XVIII wieku to czas wyniszczających Austrię i Prusy wojen śląskich. Tak samo jak podczas wojny trzydziestoletniej, choć Saksonia nie brała udziału w dwóch pierwszych wojnach śląskich, ucierpiała podczas nich. W 1745 za panowania Augusta III, po zakończeniu drugiej wojny śląskiej, zawarto w Dreźnie porozumienie pokojowe znane jako pokój drezdeński - potwierdzało warunki na jakich zakończyła się pierwsza wojna śląska (1742 pokój wrocławski i berliński). Podczas trzeciej wojny śląskiej, znanej też jako wojna siedmioletnia armia pruska dokonuje inwazji na Saksonię i dochodzi do oblężenia i okupacji Drezna. Podczas niej oddzielona od rodziny w Pawilonie na Wałach umiera w 1757 Maria Józefa Habsburżanka. Prusacy znajdują w Zamku nietknięte stemple mennicze i na masową skalę biją monety z pogorszonego surowca tzw. efraimki i zalewają nimi Polskę. Z wojny Saksonia wychodzi pokonana i zmarginalizowana.

Wojnę siedmioletnią kończy pokój w Hubertsburgu (Saksonia) zawarty 15 lutego 1763 m.in przez Saksonię. Bilans wojny jest dla Polski i Saksonii niekorzystny, zresztą już wkrótce bo 5 października 1763 w Dreźnie umiera August III Sas i kończy się pewna epoka. Powstaje wprawdzie stronnictwo opowiadające się za kontynuacją unii, ale bez szans na sukces.

W 1764 elektor Fryderyk Krystian Leopold zakłada drezdeńską ASP (niem. Allgemeine Kunst-Akademie der Malerei, Bildhauer-Kunst, Kupferstecher- und Baukunst), jedna z najstarszych tego typu uczelni w Niemczech i najstarszą uczelnię wyższą w Dreźnie. Jej tradycje sięgają zresztą wcześniej, bo aż do założonej w 1680 dworskiej Zeichen- und Malerschule.

W sierpniu 1791 w pałacu w Pillnitz spotykają się cesarz Leopold II i król pruski Fryderyk Wilhelm II. Oznaką słabości Saksonii był fakt iż elektor saksoński, Fryderyk August I (wnuk Augusta III) nie został w ogóle zaproszony. Wydano tam Deklarację z Pillnitz wspierającą króla Francji. Rewolucyjne władze Francji (Konstytuanta) odebrały to jako deklarację wojny i rzeczywiście wkrótce do niej doszło. Podobno Napoleon odwiedzając później Pillnitz, powiedział "tu się narodziłem".

plan twierdzy Drezno 1800
Twierdza Drezno w 1800. Mapa o orientacji zachodniej (zachód jest na górze mapy). W pełni widoczna rola obronna Nowego Miasta.

Od przybycia w 1799 aż do śmierci w 1840 w Dreźnie mieszka słynny malarz epoki romantyzmu Caspar David Friedrich, inspirując się widokami Saksonii i Karkonoszy. W 1816 został przyjęty w poczet Akademii drezdeńskiej, ale nie otrzymał katedry z powodu zbyt liberalnych poglądów.

Królestwo Saksonii (1806-1918)

Na górę strony - do spisu treści

W wyniku upadku Cesarstwa 1806 kończy swoje istnienie Elektorat Saksonii (niem. Kurfürstentum Sachsen) i powstaje suwerenne Królestwo Saksonii (niem. Königreich Sachsen). Drezno jest stolicą królestwa. Już wkrótce, w 1809 rozpoczyna się znoszenie fortyfikacji miejskich, na krótko przerwane przez Francuzów, którzy w sierpniu stoczyli bitwę pod miastem. W 1814 udostępniono dla publiczności tarasy Bruhla i rok później rozpoczęto ostateczny demontaż systemu fortyfikacyjnego miasta zakończony ostatecznie w 1830.

W 1845 Drezno w wyniku porozumienia z Prusami zostaje przyłączone do linii kolejowej - była to linia Drezno-Görlitz.

plan centrum Drezna z 1833
Centrum Drezna w 1833. Zwraca uwagę pierwotne ulokowanie budynku Opery w południowym narożniku Zwingera. Tam gdzie w latach 1838-41 wzniesiona zostanie pierwsza Opera Sempera znajduje się teatr - stąd nazwa Placu Teatralnego. Wciąż istnieją Włoska Wioska i Arsenał.

Podczas Wiosny Ludów w 1848 Drezno jest jednym miast w którym wybuchają zamieszki - jest to trwające od 3 do 9 maja Powstanie Majowe (niem. Dresdner Maiaufstand lub Dresdner Mairevolution). Władzę w mieście przejmują rewolucjoniści domagający się reform parlamentarnych. W Powstaniu bierze udział przebywający w Dreźnie od 1842 Michał Bakunin, znany rosyjski anarchista. Powstaje ponad setka barykad, król Fryderyk August II i ministrowie zdołali uciec z miasta i schronili się w twierdzy Königstein. Do Powstania przyłącza się również słynny niemiecki kompozytor Richard Wagner, od 1843 pełniący funkcję dyrektora Opery Królewskiej w Dreźnie. Z kopuły Frauenkirche składa raporty o ruchach wojsk saskich wspartych przez armię pruską. Trzy tysiące powstańców nie miało szans w walce z pięcioma tysiącami dobrze uzbrojonych i zdyscyplinowanych żołnierzy. Większość z nich zdołała uciec. Wielu zostało aresztowanych, m.in. Bakunin. Inni kiedy ujawniono ich udział w Powstaniu musieli opuścić Saksonię. Jednym z banitów był właśnie Richard Wagner i dlatego jego "Lohengrin" choć napisany w Dreźnie prapremierę ma w Weimarze. Innym banitą był Gotfried Semper, architekt i historyk sztuki, autor projektu budynku opery drezdeńskiej (niem. Königliche Hoftheater Dresden znana też później jako Altes Hoftheater), który właśnie od swojego twórcy nosi nazwę Semperoper (analogicznie do paryskiej Opery Garniera). Opera ta była ukoronowaniem wielowiekowej tradycji Drezna jako stolicy muzyki i stała się najważniejszym salonem dla rosnącej w siłę burżuazji.

Cesarstwo Niemieckie (1871-1918)

Na górę strony - do spisu treści

Po pokonaniu Francji przez Prusy w 1871 powstaje Cesarstwo Niemieckie (niem. Deutsches Kaiserreich). Królestwo Saksonii, które jest jego częścią militaryzuje się na modłę pruską, w północno-wschodniej części Drezna powstaje Albertstadt, największy garnizon w Niemczech. Nazwę bierze od króla Saksonii Alberta, który jako książę następca tronu brał udział w wojnie z Francją i panował w Królestwie Saksonii w latach 1873-1902. Albert dokonuje demontażu monarchii, patronuje reformom demokratycznym.

Pomiędzy wojnami Bismarcka Drezno w 1869 traci w pożarze swoją dumę: Semperoper. Gotfried Semper był już w tym czasie ułaskawiony i król poprosił go o przyjazd i zaprojektowanie opery na nowo. Semper jednak odmówił, zaproponował natomiast, że zaprojektuje nową operę pod warunkiem, że to jego syn będzie odpowiedzialny za realizację budowy. I ten sposób w 1878 miejskie elity miejskie odzyskały swój pałac i świątynię sztuki (niem. Zweiten Königlichen Hoftheaters obecnie Sächsischen Staatsoper Dresden).

Opera Sempera
Pomnik króla Jana na tle Opery Sempera.

2. połowa XIX wieku to również narodziny zainteresowania historią i badaniem tożsamości Saksonii. W latach 1772-76 powstaje pierwsza, oryginalna wersja "Orszaku książęcego" (niem. Fürstenzug) na ścianie Zamku. W technice sgraffito prezentuje ona dzieje Saksonii w formie pochodu kolejnych władców. Ponieważ z upływem lat obraz blakł, w pierwszym dziesięcioleciu XX wieku na podstawie oryginalnych kartonów zostaje przeniesiona na porcelanowe kafle i w ten sposób utrwalona w obecnej postaci.

Specjalnością Drezna aż do czasów Wielkiego Kryzysu staje się przemysł tytoniowy. Produkowano tu w 40 fabrykach ponad 60% niemieckich wyrobów tytoniowych. Najważniejszym przedstawicielem tej branży był Hugo Zietz, który po 20 latach działalności, na początku XX wieku wybudował charakterystyczną fabrykę Yenidze w formie przypominającej meczet, dlatego, że używał tytoniu tureckiego głownie z prowincji Yenidze. Jego konkurentem był również działający od lat 80. XIX wieku Georg Anton Jasmatzi, dyrektorem generalnym jego fabryki był Ernst Gütschow, który w 1909 kupił zamek Czocha i był jego właścicielem do 1945.

Wolny Kraj Saksonia (od 1918)

Na górę strony - do spisu treści

Po Wielkiej Wojnie, Saksonia staje się republiką, powstaje Wolny Kraj Saksonia (niem. Freistaat Sachsen). W marcu 1920 w wielu miastach niemieckich dochodzi do puczu Kappa-Lüttwitza, wojskowego zamachu stanu. Ludność Drezna masowo występuje przeciwko puczystom, na Placu Pocztowym żołnierze Freikorpsów strzelają do protestujących, ginie 59 ludzi. Ostatecznie jednak cywilom udaje się pokojowymi metodami stłumić pucz. W listopadzie 1920 ustanowiono konstytucję, opartą na weimarskiej.

Aż do czasów hitlerowskich Drezno jest jednym z najważniejszych w Niemczech ośrodkiem sztuki nowoczesnej. Wśród wykładowców Akademii Sztuk Pięknych (niem. Hochschule für Bildende Künste Dresden) byli wówczas Oskar Kokoschka i Otto Dix. Kokoschka był w Dreźnie od 1917, w 1919 został profesorem drezdeńskiej ASP. W 1924 dwa lata przed wygaśnięciem kontraktu niespodziewanie opuścił posadę i udał się w podróż. Dix był bardziej związany z Dreznem, studiował tu w latach 1909-14. Po Wielkiej Wojnie, na której walczył jako ochotnik, związany był z ekspresjonistyczną Dresdner Sezession Gruppe 1919, działającą do 1925. Dwa lata po rozwiązaniu Grupy 1919, w 1927 został profesorem drezdeńskiej ASP. W 1928 został członkiem Pruskiej Akademii Sztuki (niem. Preußische Akademie der Künste). W 1933 został przez nazistów uznany za reprezentanta tzw "sztuki wynaturzonej" (niem. Entartete Kunst) i objął go zakaz wystawiania. Przeniósł się wraz z rodziną do Badenii-Wirtembergii, wojnę przetrwał dzięki temu, że przyjaciele kupowali jego obrazy. W latach 1947-66 co roku przyjeżdżał do Drezna na wyjazdy twórcze. Umarł w 1967.

W 1921 następuje znaczne powiększenie obszaru miasta oraz odtworzenie diecezji miśnieńskiej.

W 1926 powstaje w Dreźnie Boehner-Film, wytwórnia filmowa specjalizująca się w filmie dokumentalnym i reklamowym. Istniała do 1967 i wyprodukowała ponad 2 tysiące filmów. W drugiej połowie 30. XX opanowała technikę kolorowych filmów 3-D.

W latach 1930-31 doktor drezdeńskiej kliniki kobiecej Kurt Warnekros przeprowadził pod kierownictwem twórcy seksuologii Magnusa Hirschfelda pionierską, pierwszą na świecie serię czterech operacji dostosowania płci transpłciowej kobiety, duńskiej malarki Lili Elbe. Hirschfeld w 1919 założył w Berlinie Instytut Nauk Seksualnych. Niestety czwarta operacja, przeszczep macicy, zakończyła się zakażeniem i pacjentka zmarła. W 2001 ukazała się nawiązująca do jej życia powieść "The Danish Girl" (pl. "Dziewczyna z portretu"), a w 2015 na ekrany weszła ekranizacja powieści pod tym samym tytułem.

W 1932 kiedy całe Niemcy targane były politycznym chaosem wynikłym z Wielkiego Kryzysu, odbywa się uroczysty pogrzeb ostatniego króla Saksonii Fryderyka Augusta III. Króla żegnają setki tysięcy ludzi, pogrzeb staje się demonstracją sentymentów Saksończyków do "starych czasów". W 2012 w Szwajcarii zmarł jego wnuk, ostatni bezpośredni dziedzic tytułu królów Saksonii - Maria Emanuel Saski.

Trzecia Rzesza (1933-45)

Na górę strony - do spisu treści

Od 1925 do końca wojny gauleiterem Saksonii był Martin Mutschmann, z zawodu koronkarz i dyrektor fabryki koronek w Plauen. Fanatyczny nazista, członek NSDAP od 1922. Miłośnik polowań, z dumą używał tytułu Gau-jägermeister. Obwinia się go za nieprzygotowanie Drezna do bombardowania. W latach 30. jego siedzibą była zbudowana w 1906 tzw Mutschmannvilla przy Comeniusstraße 32 (przy Grosser Garten). W 1943 kazał wybudować schron w ogrodzie. Był to jedyny cywilny schron w mieście. Mieszkańcy Drezna w razie bombardowania mogli się chronić tylko w piwnicach. Willa spłonęła podczas bombardowania w lutym 1945, po wojnie odbudowano ją.

W 1936 od 24 kwietnia do 11 października w Großer Garten odbywała się 1. Reichsausstellung des deutschen Gartenbaues (w skrócie Reichsgartenschau Dresden, Pierwsza Wystawa Rzeszy Ogrodnictwa Niemieckiego). Nakręcony został wówczas pionierski kolorowy film w technologii 3-D, pierwszy w Niemczech i jeden z pierwszych na świecie. Premiera "Gartenschau in Dresden" miała miejsce 27 maja 1937. Pół roku później ukazał się inny film 3-D produkcji Boehner-Film pod tytułem "Zum Greifen nah". Również w Dreźnie, już podczas wojny, nakręcono film 3-D prezentujący obsługę armaty 8,8 cm Flak 18. W Ministerstwie Propagandy Rzeszy określano filmy trójwymiarowe mianem "Raum Film" (więcej na ten temat taz: "3D mit Nazi-Bratwurst").

Podczas wojny Drezno, podobnie jak Wrocław, było uważane za schron przeciwlotniczy hitlerowskich Niemiec. Uznano, że znajduje się poza zasięgiem alianckich bombowców. Pozbawiono je obrony przeciwlotniczej. Właśnie do Drezna w końcu stycznia 1945 ewakuowano wrocławskie szkoły wyższe Uniwersytet i Politechnikę. W mieście ukryły setki tysięcy uciekinierów, głównie ze Śląska. Dowódcą brytyjskiego Bomber Command był Arthur "Bomber" Harris, który za wszelką cenę chciał dowieść, że wojnę można wygrać z powietrza. Bombardowania dywanowe miały zniszczyć gospodarkę przeciwnika i złamać morale ludności cywilnej do tego stopnia, że inwazja lądowa byłaby tylko formalnością. Jedną z jego propozycji była operacja Thunderclap: gigantyczne, miażdżące bombardowanie Berlina, jednak ze względu na duże straty oraz silną obronę przeciwlotniczą nie doszło do jej realizacji. W zmodyfikowanej formie w kilku atakach miała zniszczyć cele na zapleczu frontu i przez osłabienie armii niemieckiej przyspieszyć zakończenie wojny. Ostatecznie przeprowadzono tylko jedno takie bombardowanie, jego ofiarą padło Drezno. 14 lutego 1945 miasto świętowało ostatki a w nocy w kilku atakach spadło na nie prawie 4 tysiące ton bomb. W bombardowaniu wzięło udział ponad tysiąc dwieście bombowców. Zniszczeniu uległo całe historyczne centrum miasta. Bombardowane to jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych epizodów wojny, przez niektórych oceniane jako zbrodnia wojenna. Najbardziej dyskutowanymi zagadnieniami była celowość bombardowania miasta oraz liczba ofiar ostatecznie ustalona na 25 tysięcy zabitych.

Zainteresowanym sprawą bombardowania Drezna w lutym 1945 polecam tekst, który powstał w ramach kroniki wojennej pisanej w 70. rocznicę tragicznych dla Wrocławia i Drezna wydarzeń końca wojny - Wrocławscy Argonauci "wojenna kronika zagłady - Festung Breslau 1945 tãglich": Bombardowanie Drezna (13-15 lutego 1945).

Po bombardowaniu gauleiter Mutschmann 14 kwietnia ogłosił Drezno twierdzą i wzywał do obrony miasta za wszelką cenę. Jest odpowiedzialny za liczne egzekucje ludzi oskarżonych o dezercję i defetyzm. Uciekł 8 maja przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Drezna. 17 maja został schwytany w Oberwiesenthal (k Chemnitz). Z Chemnitz został wywieziony do Moskwy. Resztę życia spędził w więzieniu na Łubiance. Skazano go na śmierć. Został rozstrzelany 14 lutego 1947, w drugą rocznicę bombardowania.

NRD (1949-89)

Na górę strony - do spisu treści

Po wojnie Saksonia z racji należenia do sowieckiej strefy okupacyjnej stała się częścią NRD (niem. Deutsche Demokratische Republik). W Dreźnie był zlokalizowany największy garnizon Armii Sowieckiej w NRD, stacjonowała tu 1. Gwardyjska Armia Pancerna. Marszałek Friedrich Paulus dowódca 6. Armii zniszczonej pod Stalingradem powrócił z sowieckiej niewoli w 1953. W Dreźnie w willi przy Preußstraße 10 (Oberloschwitz) pod stałą obserwacją Stasi spędził ostatnie cztery lata życia.

W grudniu 1954 do Niemiec powrócił wybitny niemiecki naukowiec i wynalazca, baron Manfred von Ardenne. Pochodził z Hamburga, z arystokratycznej rodziny. Kiedy miał sześć lat jego ojciec dostał posadę rządową w Ministerstwie Wojny więc cała rodzina przeniosła się do Berlina, tam skończył szkołę i w 1928 w wieku 21 lat za odziedziczone pieniądze założył Forschungslaboratorium für Elektronenphysik w Berlin-Lichterfelde, w którym prowadził badania nad telewizją i mikroskopem elektronowym. Wynalazł skaningowy mikroskop elektronowy i stworzył system telewizyjny, którym na całe Niemcy transmitowano Olimpiadę w Berlinie. Podczas wojny był jednym z ważniejszych uczestników niemieckiego programu nuklearnego. Między innymi temu zawdzięczał wizytę generała pułkownika NKWD z kilkoma sowieckimi naukowcami już 10 maja 1945. Proponowano mu udział w sowieckim programie budowy bomby atomowej. Manfred wiedział, że uniemożliwi to późniejszy powrót do Niemiec i zdecydował się zająć wzbogacaniem izotopów. Został szefem Instytutu A w Suchumi nad Morzem Czarnym, gdzie m.in. pracowało ponad 300 Niemców. Za prace nad mikroskopem elektronowym otrzymał w 1947 Nagrodę Stalinowską. W 1953 przed powrotem do Niemiec za udział w projekcie atomowym dostał Nagrodę Stalinowską pierwszej klasy, z czym wiązała się nagroda pieniężna 100 tys rubli. Choć przed wojną był związany z Berlinem, być może ze względu na bliskość Berlina Zachodniego, osiadł w Dreźnie i za pieniądze z Nagrody Stalinowskiej założył Forschungsinstitut Manfred von Ardenne, jedyny prywatny instytut badawczy w NRD. Był również profesorem Politechniki Drezdeńskiej. W 1989 dwa lata po nawiązaniu partnerstwa z Hamburgiem Ardenne został honorowym obywatelem Drezna. Upadek NRD oznaczał również zamknięcie tego Instytutu z powodu długów, ale po trudnościach związanych z przekształceniem istnieje nadal jako przedsiębiorstwo Von Ardenne Anlagentechnik GmbH. Ardenne umarł w 1997 mając ponad 600 patentów z zakresu telekomunikacji, fizyki i medycyny.

Odbudowywany szybko, bo już w 1963 Zwinger i jego zbiory stały się atrakcją ściągającą do miasta turystów. Również zbiory skarbca zamkowego cieszą się popularnością. Socjalistyczna przebudowa zmieniła charakter miasta, z wyjątkiem najważniejszych zabytków w ścisłym centrum nie starano się odbudowywać dawnego Drezna. Symbolem nowych czasów stał się Kulturpalast przy Starym Targu, na jego fasadzie znajduje się jedno z najważniejszych dzieł enerdowskiego socrealizmu: mozaika "Droga Czerwonej Flagi" (niem. Der Weg der Roten Fahn). Można w nim widzieć dyskusję z "Orszakiem książęcym", bo przedstawia historię ruchu robotniczego od Wiosny Ludów, a enerdowski socjalizm jako kulminację drogi postępowej ludzkości. Kulturpalast obecnie jest świeżo po remoncie.

Jedną z ważniejszych ulic przedwojennego Drezna była Prager Straße, powstała w połowie XIX wieku ulica prowadząca z Altmarktu do Dworca Głównego. Zabudowa całej okolicy została kompletnie zniszczona podczas lutowego bombardowania. W 1962 podjęto decyzję o odbudowie. Rozważano rekonstrukcję nawiązującą do historycznej zabudowy, ale ostatecznie przeważyła koncepcja modernistycznego eksperymentu na wielką skalę. Zrealizowano go w latach 1965-78. Wzorowano się na Lijnbaan w Rotterdamie. Powstała pierwsza w Niemczech tak duża piesza strefa, ponad 500 metrów długi deptak otoczony sklepami i gastronomią, który do dziś pełni funkcję drezdeńskiego brodwayu. Dominantę stanowi zbudowany w technologii wielkopłytowej zespół trzech hoteli i bloku mieszkalnego wzniesionych po obu stronach rozległego placu. Budowę zaczęto od Prager Zeile (pierwotnie, do lat 90. Wohnzeile Prager Straße). Jest to ogromny dwunastopiętrowy blok mieszkalny o długości 240 metrów. Zbudowano go w latach 1965-67 i był to wówczas największy budynek mieszkalny w NRD. Realizował założenia Unité d’Habitation (niem. Wohnmaschine) Le Corbusiera. Został odnowiony w 2007. W latach 1968-69 zbudowano trzy duże hotele o nazwach nawiązujących do atrakcji turystycznych Saksonii: Bastei, Königstein i Lilienstein. Są to trzy sąsiadujące ze sobą dwunastopiętrowe wieżowce połączone kilkukondygnacyjnym ciągiem usługowo-handlowym. Należały do enerdowskiej sieci Interhotel. Obecnie największą atrakcją dla turystów na Prager Straße jest Centrum Galerie gdzie znajduje się sklep Primark.

W 1980 Jan Paweł II przeniósł stolicę diecezji z Miśni do Drezna i od tego czasu nazywa się ona diecezją drezdeńsko-miśnieńską, Kościół Dworski został podniesiony do rangi Katedry. Od 1994 diecezja drezdeńsko-miśnieńska wchodzi w skład archidiecezji berlińskiej.

14 lutego 1982 w rocznicę bombardowania Drezna odbyło się pierwsze spontaniczne i zorganizowane niezależnie od władz komunistycznych spotkanie na ruinach Frauenkirche. Wtedy właśnie narodziła się saksońska opozycja demokratyczna. Regularne coroczne spotkania w każdą rocznicę tragicznego bombardowania jednoczyły drezdeńczyków i stały się istotnym elementem tworzącym powojenną tożsamość miasta. Wprawdzie z powodów politycznych odbudowanie kościoła było odkładane, ale w 1985 oddano do użytku odbudowaną Semperoper. W 1989 jeszcze przed upadkiem Muru Berlińskiego wystawiła jedyną operę Beethovena "Fidelio", której akcja rozgrywa się w więzieniu. Scenografia nawiązująca do totalitaryzmu była jawną deklaracją polityczną.

W latach 1985-1989 służył w Dreźnie, oficjalnie jako sowiecki dyplomata, oficer KGB Władymir Putin. Swoją późniejszą pozycję w Rosji zbudował, opowiadając o tym, że zdecydowaną postawą trzymając kałasznikowa i grożąc, że będzie strzelał, obronił konsulat przed demonstrantami i dzięki niemu była to jedyna placówka, która nie została splądrowana.

Po Zjednoczeniu

Na górę strony - do spisu treści

Najważniejszą inicjatywą lat 90. XX wieku było odbudowanie Frauenkirche. Zrealizowano je etapami i ostatecznie odbudowę po ponad 10 latach zakończono w 2005. Od tej pory świątynia będąca również antywojennym muzeum stanowi symbol współczesnego Drezna, a jej charakterystyczna kopuła często pojawia się w mediach.

W 2001 uruchomiono w Dreźnie Szklaną Manufakturę, czyli efektownie przeszkloną fabrykę Volkswagena, która jednocześnie jest obiektem turystycznym przeznaczonym do zwiedzania. Produkowano tam na zamówienie auta luksusowe. Przez pewien czas nawet Bentleya. Obecnie jest w fazie przekształceń i planowana jest przebudowa na centrum samochodów elektrycznych. Manufaktura cały czas pełni funkcję ośrodka sztuki.

W 2004 na listę światowego dziedzictwa UNESCO wpisano drezdeńską Dolinę Łaby. Po wybudowaniu mostu Waldschlößchen UNESCO najpierw zagroziło skreśleniem z listy, a później rzeczywiście to zrobiło i było to wydarzenie prawie bez precedensu, bo coś takiego wydarzyło się przedtem tylko raz. Drezdeńczycy mówią, że nie żałują, bo most był naprawdę potrzebny, a turyści i tak przyjeżdżają tak samo jak przedtem.

W 2006 świętowano uroczyście 800-lecie dziejów miasta. Drezno jest jednym z najważniejszych niemieckich ośrodków turystyki, rocznie odwiedza je prawie 10 mln turystów, w tym wielu z zagranicy, a hotele odnotowują 2 mln noclegów.

W 2011 ukończono przebudowę Muzeum Wojskowo-Historycznego Bundeswehry (niem. Militärhistorisches Museum der Bundeswehr). Autorem projektu jest Daniel Libeskind (urodzony w Łodzi). Samo muzeum istniało od 1873 czyli od założenia miasta garnizonowego w Albertstadt, z początku było garnizonową izbą pamięci. Z czasem jego znaczenie rosło. W okresie powojennym było to oficjalne muzeum NVA (niem. Nationale Volksarmee) armii NRD. Po zjednoczeniu stało się oficjalnym muzeum Bundeswehry i największym muzeum wojskowym w Niemczech.

Od 2014 Drezno stało się znanym w całych Niemczech ośrodkiem tworzenia się ruchu PEGIDA oraz nadzwyczajnej popularności wzbudzającej wiele dyskusji partii politycznej Alternative für Deutschland (AfD). Jej założycielka i była przywódczyni Frauke Petry urodziła się w Dreźnie. Na Placu Teatralnym pomiędzy Semperoper a Katedrą i Zamkiem zbierały się demonstracje liczące nawet kilkanaście tysięcy ludzi. W ostatnich wyborach do Bundestagu we wrześniu 2017 AfD zdobyła w Saksonii, szczególnie w jej wschodniej części ogromną liczbę głosów.

Najbardziej rozpoznawalna kobieta współczesnych Niemiec, kanclerz Angela Merkel również związana jest z Saksonią, studiowała w Lipsku fizykę.

Symbole Drezna

Na górę strony - do spisu treści

Herb Drezna jest dwupolowy, złote tło, po prawej (kierunki w opisie heraldycznym są odwrócone) znajduje się lew miśnieński, po lewej dwa czarne pale landsberskie (niem. Landsberger Pfähle). Krótko istniejąca Marchia Landsberska, późnej połączona z miśnieńską, była tradycyjną dziedziną Wettynów. Flaga jest czarno-żółta z herbem Drezna pośrodku. Lipsk ma prawie identyczny herb, tylko pale są niebieskie, a flaga niebiesko-żółta z herbem Lipska pośrodku. Herb i flaga Miśni to czarny lew miśnieński na złotym tle.

Jarmark Struclowy

Na górę strony - do spisu treści

Jedną z najbardziej znanych tradycji Drezna jest Jarmark Struclowy (niem. Striezelmarkt), którego tradycja sięga 1434 roku, czyli czasów zaraz po awansie Drezna na stolicę elektoratu saksońskiego. Zaczyna się w końcu listopada i trwa aż do świąt. Tradycyjną specjalnością, od której bierze swoją nazwę są serwowane wówczas strucle, czyli ciasto z bakaliami, z którego Drezno słynie od średniowiecza. W grudniu każdego dnia do Drezna przyjeżdżają tysiące turystów z całych Niemiec, także z Polski i Czech. Na Nowym i Starym Targu podawane są lokalne specjały i grzane wino.

W drugą sobotę Adwentu urządzany jest uroczysty pochód Dresdner Stollenfest (niem. Stollen albo Christstollen, potocznie zaś własnie Striezel - to właśnie strudel). Składa się z ludzi ubranych w historyczne stroje, od czasów średniowiecza do XIX-wiecznych początków najbardziej tradycyjnych firm drezdeńskich. Prezentują się wszystkie gildie rzemieślnicze. Pomiędzy obserwujących turystów rozrzucane są smakołyki. Tradycyjnie ozdobami parady są: August II Mocny na koniu, wieziona w powozie dziewczyna mająca być wzorem urody i umiejętności dla wszystkich drezdeńskich dziewczyn (niem. Stollenmädchen), ale przede wszystkim to słynne, gigantyczne, legendarne ciasto, wiezione na specjalnym, ozdobnym wozie z baldachimem. Jego wielkość mierzona jest w metrach, a waga w setkach kilogramów. Po paradzie jest dzielone na kawałki i sprzedawane na Starym Targu jako specjalność jarmarku.

ciasto na wozie
Strudel w 2016, na wozie podane są jego parametry.

Tradycja gigantycznego strudla ma źródło w legendzie o wielkim cieście, które upiekli kucharze elektora Augusta II Mocnego na zakończenie manewrów odnowionej, saksońskiej armii, które miały miejsce w północnej Saksonii w 1730 (niem. Zeithainer Lustlage). Według kronik zostało upieczone w całości i ważyło prawie 2 tony. Po prawie trzech wiekach opowieść o tym cieście została wydobyta z archiwów i użyta jako osnowa tej "nowej, świeckiej tradycji". Pierwsza Parada Strudlowa odbyła się w 1994 i od tej pory całe miasto szczyci się tą znana już na całym świecie tradycją. Rekordowy Christstollen powstał w 2013 roku, ważył ponad 4 tony. Współcześnie gigantyczny strudel pieczony jest w warstwach, składanych później w całość, nawet współczesna technika nie umożliwia wypieczenia tak wielkiego ciasta w jednym kawałku.

Do spisu treści