Historia Saksonii

Dodane przez tdudkowski - śr., 29/08/2018 - 21:07

Na pograniczu łużyckim

Żeby zrozumieć dzieje Saksonii trzeba się również przenieść w czasie w okres dużo wcześniejszy niż jej powstanie.

Karol Wielki w IX wieku ne założył Imperium Karolińskie (nazywane też Frankijskim). Jest to właściwy początek średniowiecza zachodniej części Europy. Karol był najważniejszym władcą tego okresu. Imperium które stworzył, wkrótce po jego śmierci, na mocy traktatu w Verdun w 843 ulega rozpadowi na trzy części:

  • z zachodniej powstaje późniejsza Francja
  • środkowa ulega kolejnym podziałom, ale jego południowa cześć to późniejsza północna Italia
  • natomiast na wschodzie tworzy się państwo wschodniofrankijskie (łac. regnum francorum orientalium), są to późniejsze Niemcy.

Państwo wschodniofrankijskie składało się z Turyngii, Lotaryngii, Fryzji, Saksonii (czyli obecnej Dolnej Saksonii), Frankonii, Szwabii i Bawarii. Pierwszym władcą państwa wschodniofrankijskiego jest wnuk Karola Wielkiego, Ludwik II Niemiecki panujący w latach 843-76. Jego przydomek jest jednak ahistoryczny, powstał dopiero w XIX wieku. Dopiero od wymarcia dynastii Karolingów niemieckich w X wieku zaczęto mówić o Królestwie Niemieckim (łac. regnum Teutonicorum).

Ptasznik i Lohengrin

Na górę strony - do spisu treści

Dynastia Karolingów niemieckich wygasa na Ludwiku IV Dziecięciu, który umarł w 911. Władzę w królestwie niemieckim drogą elekcji obejmuje Konrad I z dynastii Konradynów i jest on jedynym przedstawicielem tego rodu na tronie niemieckim. Po nim na ponad sto lat władcami Niemiec są królowie z dynastii Ludolfingów, pierwszym ich przedstawicielem jest Henryk I Ptasznik panujący w latach 919-936. Był też księciem Saksonii, ale tytuł ten dotyczył ówczesnego księstwa saksońskiego (niem. Herzogtum Sachsen), czyli obecnej Dolnej Saksonii. Miał on ogromny wpływ na historię Niemiec. Uważa się, że to on po upadku starej dynastii uratował kraj przed rozpadem na niezależne księstwa i obronił Niemcy przed inwazją Madziarów.

Stworzył również bazę do ekspansji i zajęcia terenów znanych później jako Brandenburgia i Saksonia. Wschodnią granicą państwa wschodniofrankijskiego była ustalona w IX wieku Limes Sorabicus (niem. Sorbenmark), czyli granica łużycka, biegnąca od Adriatyku aż po linię Łaby, oddzielająca państwa germańskie od Słowian. Na odcinku obecnej Saksonii ta granica biegła mniej więcej na linii Soławy, czyli około 140 km na zachód od Drezna.

Henryk I Ptasznik przekroczył tę granicę na czele swojej armii, podczas wyprawy na tereny zamieszkałe przez plemiona słowiańskie. Dotarł do Łaby w okolicach późniejszego Drezna i w dogodnym miejscu, na wzniesieniu przy zakolu rzeki wzniósł zamek w miejscu obecnej Miśni. W ten sposób stał się założycielem średniowiecznej stolicy terenów później znanych jako Saksonia. W 928, czyli w tym samym roku, w którym założył Miśnię, zdobył pierwszy duży gród słowiańskiego plemienia Stodoran - Brenabor, obecny Brandenburg. Od jego niemieckiej nazwy nazwano całą krainę nad Szprewą Brandenburgią.

Jego syn i następca Otton I Wielki był pierwszym władcą niemieckim koronowanym na cesarza (w 962) i to on w 955 pokonał Madziarów w bitwie na Lechowym Polu (k. Augsburga) ostatecznie powstrzymując ich niszczące najazdy. Główna linia Ludolfingów, znanych też jako dynastia ottońska wygasa na prawnuku Henryka I Ptasznika, Ottonie III (tym od Zjazdu Gnieźnieńskiego) zmarłym w 1002.

Marchia Wschodnia (937-965)

Na górę strony - do spisu treści

Dziesięć lat później, w 937 w pierwszym roku panowania jako król niemiecki Otto I tworzy Marchię Wschodnią (niem. Sächsische Ostmark, łac. marchia orientalis). W ogromnym przybliżeniu można powiedzieć, że Marchia Wschodnia obejmowała zachodnią część późniejszego NRD. Natomiast na szerokości geograficznej Saksonii Marchia Wschodnia rozciągała się od Gór Harzu po Soławę i Muldę.

Teren państwa niemieckiego podzielony był wówczas na hrabstwa. Marchia była specyficznym rodzajem hrabstwa. Była to wojskowo-feudalna jednostka polityczna tworzona na granicy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Rządzący marchią margrabia miał więcej samodzielności niż hrabia, ponieważ był odpowiedzialny za bezpieczeństwo granic. Margrabią Marchii Wschodniej zostaje Gero. Na potrzeby tej Marchii w 962 zostaje utworzone arcybiskupstwo w Magdeburgu.

Marchia Miśnieńska (966-1423)

Na górę strony - do spisu treści

W 965 Gero umiera i staje się to początkiem zmian administracyjnych. W ciągu następnych trzech lat następują ogromne zmiany. W roku Chrztu Polski, czyli w 966 cesarz niemiecki Otto I dzieli Marchię Wschodnią na 6 mniejszych:

  • Marchia Billingów - wschodni odcinek dolnego biegu Łaby
  • Marchia Północna - późniejsza Brandenburgia
  • Marchia Łużycka - obszar Dolnych Łużyc, w XII i XIII wieku zostaje podzielona, część obszaru zostaje włączona dol Marchii Miśnieńskiej
  • Marchia Merseburska - okolice Lipska, już na początku lat 80. X włączona w skład Marchii Miśnieńskiej
  • Marchia Życka - na południowy zachód od Merseburskiej, ze stolicą w Zeitz, przestałą istnieć podczas powstania Słowian polabskich i potem przez króla Henryka II Świętego jej teren został włączony do Marchii Miśnieńskiej
  • Marchia Miśnieńska (niem. Mark Meißen) zajmującą południowo-wschodnią część Marchii Wschodniej.

W 967 sobór w Rawennie tworzy trzy nowe biskupstwa podległe Magdeburgowi: Miśnię, Merseburg i Zetz. Od 968 stolica i marchii i biskupstwa znajduje się w Miśni, wtedy wzmiankowany jest pierwszy margrabia miśnieński Wigbert. Obecna Saksonia jest w sensie politycznym kontynuacją ówczesnej Marchii Miśnieńskiej istniejącej właściwie do końca średniowiecza. Łużyce są na w ciągu X i XI wieku wielokrotnie do Miśni przyłączane i odłączane. Trwają wojny Niemców, Czechów, Wieletów i Polaków. Sytuacja stabilizuje się dopiero pod koniec XI wieku.

Diecezja miśnieńska (od 967)

Na górę strony - do spisu treści

Diecezja miśnieńska założona w 967 jako jedno z 3 biskupstw podległych pod Magdeburg. Jej zadaniem było utworzenie i utrwalenie struktur kościelnych na wschodnich peryferiach Marchii Miśnieńskiej oraz konwersja Wenedów (Słowian zachodnich). Kościół jest narzędziem kolonizacji niemieckich kresów wschodnich. W następnych wiekach powstaje sieć parafialna i zostają sprowadzone zakony.

W 1344 papież Urban V specjalnie dla Jana Luksemburskiego podnosi Pragę do rangi archidiecezji i 20 lat później wyznacza arcybiskupa praskiego jako legata (legatus natus) dla diecezji miśnieńskiej (również dla Bambergu i Ratyzbony). Z oczywistych powodów działanie to jest sabotowane w Magdeburgu, w efekcie Miśnia pozostaje pod jurysdykcją metropolii w Magdeburgu, ale biskupi są mianowani bezpośrednio przez Stolicę Apostolską, co jest oczywistym łamaniem przywilejów kapituły katedralnej. Jednym z ważniejszych z tamtego okresu jest Jan z Jenstejna (tak, ten od Jana Nepomucena) biskup miśnieński w latach 1374-79 a potem arcybiskup praski. Ostatnim biskupem tego okresu jest Thimo z Colditz, który przez zaniedbanie doprowadził ją na skraj bankructwa.

W końcu margrabia miśnieński Wilhelm I Jednooki, po utrwaleniu swojej władzy, wymógł w 1405 na papieżu Bonifacym IX egzempcję diecezji - w tym wypadku oderwanie diecezji miśnieńskiej i od Pragi i od Magdeburga i podporządkowanie jej bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. W 1404 sprowadził do Drezna kanoników regularnych. Już kilkanaście lat później wybuchają wojny husyckie i choć diecezja jest nimi poważnie dotknięta, korzysta ze swojej niezależności od Pragi.

W XVI wieku kościół katolicki w Saksonii ulega dezintegracji. Zaczyna się to w 1539 kiedy tron obejmuje sympatyk konfesji ewangelickiej Henryk Pobożny, który zaraz po objęciu władzy czyni z luteranizmu religię państwową. Jego syn i następca August był jednym z głównych przedstawicieli strony protestanckiej na Sejmie w Augsburgu w 1555. Ustalono tam zasadę "cuius regio eius religio" (czyje panowanie tego religia), z której skorzystał w 1559 dokonując sekularyzacji biskupstwa i wszystkich zakonów w Saksonii. Ostatecznie, w 1581 ostatni biskup miśnieński Jan z Haugwitz składa wobec kapituły katedralnej rezygnację i w porozumieniu z księciem Augustem przechodzi na luteranizm, żeni się i udaje się na emeryturę do zamku Ruhetal. Pomiędzy sekularyzacją a rezygnacją ostatniego biskupa, w 1567 zostaje utworzona prefektura apostolska Miśni, Łużyc (Saksonii). I tak pozostaje przez następnych ponad trzysta lat.

Dopiero w XX wieku, w 1921 na nowo powstaje diecezja miśnieńska, tym razem ze stolicą w Budziszynie - katedra św Piotra. Od 1945 z powodu napływu uchodźców ze wschodu liczba katolików gwałtownie wzrosła. Wg statystyk na 1950 w Saksonii jest prawie 10% katolików, w 2016 już tylko 3%.

Wettynowie (1089-1918)

Na górę strony - do spisu treści

Nowy rozdział w historii Saksonii rozpoczął Henryk IV (cesarz niemiecki w latach 1084-1105) najbardziej znany ze sporu z papieżem Grzegorzem VII o inwestyturę (to ten który klęczał w Kanossie w 1077). Aby zakończyć okres niepokoju i zamieszania, kiedy to na tronie miśnieńskim co kilka lat zasiadają nowi władcy, a teren Marchii jest przedmiotem sporów, w 1089 mianował margrabią miśnieńskim całkowicie od siebie zależnego i uzdolnionego Henryka I Starego, który miał wówczas 19 lat. Henryk był synem Dedo I, margrabiego Marchii Łużyckiej. Nowy władca dowiódł swoich kompetencji politycznych, żeniąc się z Gertrudą z Braunschweig, siostrą poprzedniego władcy Miśni. Od tej pary zaczynają się dzieje Wettynów, którzy w Saksonii będą panować praktycznie bez przerwy przez ponad 800 lat.

W 1165 syn i następca Konrada Wielkiego, Otto Bogaty nadaje prawa miejskie i przywileje handlowe dla Lipska. Wśród praw jest także prawo targowe. Lipsk staje się znanym w całych Niemczech ośrodkiem handlu, a jego znaczenie stale rośnie.

Przykładem wzrostu potęgi rodu Wettynów jest tzw spór o Dohnę (niem. Dohnaische Fehde). Dohna (cz. Donin) to było miasto przy zamku historią sięgające jeszcze XI wieku. Od 1076 lenno czeskie. W 1143 stała się siedzibą rodową Doninów. W 1385 na jednym z drezdeńskich balów dla szlachty saksońskiej jeden z Doninów, bugrabia Jeschke (Yoshko) flirtował z żoną szlachcica saksońskiego Hansa von Körbitz. Rozgniewany Korbitz zareagował tak, że doszło do awantury i Jeschke publicznie go spoliczkował. Zaczęła się wojna, w której główną rolę odgrywały interesy wszystkich biorących w niej udział rodów, trwała ponad ćwierć wieku, aż do 1402. Najważniejszym uczestnikiem sporu był popierający Korbitza margrabia miśnieński Wilhelm I Jednooki. Wykorzystał wojnę do wyrugowania Doninów z ich ziemi i ostatecznie całkowitego wyniszczenia rodu. Zajmując ich zamki powołał się na status królewszczyzny (niem. Reichsfreiheit). Wszyscy dorośli przedstawiciele rodu Doninów zginęli w walce, ostatni z nich - właśnie ów burgrabia Jeschke - uciekł do Weesenstein, ale nie znalazł tam schronienia; aresztowany w Königstein, został ścięty w Budzie (Budapeszt) w 1403. Wilhelm I Jednooki zajął te ziemie i odtąd posiadłości Wettynów sięgały Rudaw.

Elektorat Saksonii (1423-1806)

Na górę strony - do spisu treści

Pierwotnie teren Niemiec podzielony był na hrabstwa, część z nich później ulega przekształceniu w księstwa. Kilka z tych księstw uzyskuje rangę elektoratu. Co to jest i czym się różni od zwykłego księstwa? Otóż jeden z najważniejszych monarchów średniowiecznych Karol IV Luksemburski, król czeski i cesarz niemiecki, który w 1349 założył Uniwersytet Praski i któremu Praga zawdzięcza Most Karola, wydaje w 1353 Złotą Bullę wprowadzającą poważną zmianę ustrojową Rzeszy. Od tej pory o wyborze kolejnego cesarza decyduje kolegium elektorów złożone z 7 książąt, czterech świeckich i 3 kościoła (biskupów). Jednym z tych elektorów był książę Saksonii-Wittenbergi z dynastii askańskiej.

W 1409 w wyniku waśni narodowych zagraniczni (głównie niemieccy) profesorowie i studenci opuścili Uniwersytet Praski. Margrabia Miśni Henryk I Kłótnik wspólnie z bratem, Wilhelmem wykorzystali nadarzającą się okazję, zaprosili ich do Lipska i tam w tym samym roku ufundowali uniwersytet. Był to drugi uniwersytet w Niemczech, najstarszy - w Heidelbergu założono w 1386. Już wkrótce konflikt w Pradze zaostrzy się pod względem narodowym i religijnym i dojdzie do wojen husyckich. Henryk I Kłótnik chętnie bierze udział w wojnach, np. staje pod Grunwaldem po stronie krzyżackiej. Kiedy Zygmunt Luksemburski, syn i następna Karola IV na tronie cesarskim, organizuje krucjaty przeciwko husytom, Henryk chętnie go wspiera i staje się jego stronnikiem. W przededniu wojen husyckich w 1423 umiera bezdzietnie ostatni askański władca Saksonii. Tytuł elektora i księstwo jest do wzięcia. Zygmunt Luksemburski przekazuje Henrykowi dziedzicznie godność księcia Saksonii i co za tym idzie elektora Rzeszy. Jest to ogromny awans dla dynastii Wettynów. Powstaje rozległe państwo obejmujące teren obecnej Saksonii, Saksonii-Anhalt i Turyngii.

Ponieważ zarówno księstwo Saksonii, jak i tytuł elektora są bardziej zaszczytne niż dotychczasowe tytuły używane przez Wettynów, od tamtej pory używane są w miejsce dotychczasowych. Wkrótce potem ta ogromna dziedzina Wettynów zostaje podzielona wewnątrz dynastii, ale najważniejsze atrybuty, czyli tytuł elektorski i nazwa Saksonii pozostaje w rękach gałęzi rodu panującej w dotychczasowej Marchii Miśnieńskiej. Więc z pewnego punktu widzenia wygląda to tak jakby dotychczasowa Saksonia "przesunęła się" na południe.

Ponadto Henryk dokonuje jeszcze jednej zmiany. Miśnia, dotychczasowa stolica jego ziem, jest już za mała i zbyt niewygodna wobec nowych potrzeb. Przenosi więc stolicę - teraz już Saksonii - do Drezna, które od Miśni jest i większe i lepiej położone. W 1485 Drezno staje się także rodową siedzibą albertyńskiej linii Wettynów, czyli tej która sprawuje władzę na terenie dawnej Marchii Miśnieńskiej.

Może jest to nadmiar szczegółów, niestety bez nich nie da się zrozumieć, dlaczego do pewnego czasu mówimy o Marchii Miśnieńskiej, a potem dość nagle o księstwie czy też elektoracie saksońskim i cały czas o tych samych ziemiach, tej samej dynastii; choć kilka wieków wcześniej Saksonią nazywano wyłącznie dość odległe od Drezna księstwo u ujścia Łaby i Wezery. Nazwa ta wywodzi się od germańskiego plemienia Sasów. Sasi razem w innymi plemionami germańskimi: Anglami i Jutami od V wieku ne najeżdżali Brytanię, stworzyli tam osadnictwo anglosaskie - stąd mówimy o Anglosasach i języku angielskim, który powstał w Brytanii przez połączenie dialektów germańskich, rdzennych elementów celtyckich i uproszczenie gramatyki podczas dominacji normańskiej. Ale nie tylko na Wyspach pozostały ślady po Sasach. Dzisiaj aż trzy landy niemieckie noszą nazwy Saksonia, są to:

  • znajdująca się nad Morzem Północnym Dolna Saksonia (niem. Niedersachsen) ze stolicą w Hanowerze
  • leżąca na południe od niej Saksonia-Anhalt (niem. Sachsen-Anhalt) ze stolicą w Magdeburgu
  • oraz sąsiadująca z Polską Saksonia (niem. Sachsen) ze stolicą w Dreźnie

Po śmierci Henryka I Kłótnika w 1428 tytuł elektora dziedziczy najstarszy z trzech jego synów - Fryderyk II Łagodny. Kiedy najmłodszy z braci Wilhelm II osiągnął pełnoletność, w 1445 Fryderyk podzielił się z nim księstwem odstępując mu Turyngię. Już jednak w następny roku wybucha niszcząca kraj i trwająca aż pięć lat wojna domowa, zakończona podziałem kraju na Turyngię i Saksonię. Obie strony wychodzą z niej ogromnymi długami. Wilhelm II umarł w 1482 nie pozostawiając następców i jego ziemie przeszły we władanie synów Fryderyka.

W 1455 całą Rzeszę obiega historia porwania książąt z Altenburga (niem. Altenburger Prinzenraub). Rycerz Kunz von Kauffung, który walczył podczas wojny domowej po stronie Fryderyka został podczas niej wzięty do niewoli i wypuszczony po zapłaceniu ogromnego okupu. Po wojnie domagał się od Fryderyka odszkodowania za okup i zniszczony majątek. Fryderyk odmówił twierdząc, że Kunz wziął udział w wojnie na własne ryzyko i ostateczny wyrok sądu w Lipsku przyznał mu rację. Von Kauffung zebrał grupę 30 zbrojnych i podstępem korzystając z nieobecności księcia wdarł się do słabo strzeżonego zamku w Altenburgu, tym łatwiej, że sam przez kilka lat był jego burgrabią. Porwał obu synów Fryderyka, Ernesta (14 lat) i Albrechta (12 lat) i wywiózł ich na południe w stronę swoich czeskich posiadłości, gdzie mieli zostać uwięzieni aż do uzyskania okupu. Porywacze rozdzielili się na dwie grupy. Albrechtowi udało się zbiec i sprowadzić pomoc. Kunz von Kauffung został pojmany, osądzony i stracony na rynku we Freibergu. Przywódcom drugiej grupy udało się wynegocjować wygnanie w zamian za wypuszczenie Ernesta.

W 1464 Fryderyk II łagodny umiera i jego synowie przejmują władzę. W przeciwieństwie do poprzedniego pokolenia Wettynów nie są skonfliktowani. Kiedy umarł ich stryj Wilhelm, landgraf Turyngii pojawia się kwestia ewentualnego podziału ogromnej dziedziny Wettynów. W 1485 trzy lata po śmierci Wilhelma zawarto traktat w Lipsku, w wyniku którego Ernest dostaje zachodnią część czyli Turyngię, a Albrecht Odważny wschodnią czyli Saksonię z Miśnią i Dreznem. Od tego traktatu pochodzi trwały podział w dynastii Wettynów na linie: ernestyńską i albertyńską. Wtedy też Drezno zostaje siedzibą rodową albertyńskiej linii Wettynów. Natomiast zamek Albrechtsburg przebudowany przez znanego architekta w służbie elektrów saskich Arnolda von Westfalen staje się pierwszym zamkiem rezydencjonalnym i jednym z najbardziej znaczących przykładów gotyku świeckiego w Niemczech. Nazwę nadał mu w 1676 książę elektor Jan Jerzy II dla upamiętnienia księcia Albrechta, założyciela linii albertyńskiej Wettynów.

Reformacja (od 1539)

Na górę strony - do spisu treści

Kiedy w 1517 rozpoczęła się w Niemczech Reformacja, na tronie saksońskim zasiadał Jerzy Brodaty. W 1496 ożenił się z Barbarą Jagiellonką, córką Kazimierza Jagiellończyka. Podczas Reformacji pozostał zagorzałym zwolennikiem kościoła katolickiego. Wsparł go także militarnie podczas wojen chłopskich, które objęły również teren Saksonii. Choć nie prześladował ewangelików, nie pozwalał na żadne zmiany religijne. Bardzo chciał przekazać tron władcy katolickiemu, ale choć Barbara urodziła mu dziesięcioro dzieci, żaden z jego synów go nie przeżył. Umarł nie pozostawiając dziedzica w 1539, więc tron po nim objął Henryk Pobożny, jak sam przydomek wskazuje człowiek bardzo zaangażowany religijnie. Odbył pielgrzymki do Ziemi Świętej oraz do Santiago de Compostela. Jeszcze w latach 30. XVI wieku stał się zwolennikiem Reformacji, być może pod wpływem żony Katarzyny Meklemburg. Jego matką była Sydonia, córka króla czeskiego Jerzego z Podiebradów, zwolennika husytów. Zaraz po objęciu władzy wprowadził ewangelicyzm jako religię państwową. Była to trwała zmiana, która na zawsze już ukształtowała obraz religijny Saksonii. Do dziś protestantyzm jest wyznaniem dominującym.

Konflikt pomiędzy stronnictwem ewangelickim i katolickim w Rzeszy narasta. Państwa ewangelickie tworzą w 1531 sojusz obronny od miejscowości, w której go zawarto nazywany Związkiem Szmalkadzkim (niem. Schmalkaldische Bund), dochodzi do dwóch wojen szmalkadzkich w latach 1546-47 i 1551-52 zakończonych ostatecznie pokojem w Augsburgu w 1555. Wprowadza się wtedy zasadę cuius regio eius religio, czyli czyja władza tego religia. Pokój augsburski na ponad pół wieku kończy wojny religijne w Rzeszy.

Podczas pierwszej wojny szmalkadzkiej dochodzi do wielkiego skandalu w rodzie Wettynów. Skonfliktowany z resztą rodziny margrabia Miśni Maurycy (Wettyn z linii albertyńskiej) pozostając ewangelikiem, staje podczas wojny po stronie cesarza i wspiera czynnie stronnictwo katolickie. Zyskał sobie z tego powodu przydomek "Judasza z Miśni" (niem. Judas von Meißen) oraz po przegranej ewangelików tytuł księcia Saksonii. Pierwsza wojna szmalkadzka została rozstrzygnięta w bitwie pod Mühlbergiem (wówczas w Saksonii, obecnie Brandenburgia), w której po stronie ewangelickiej główną siłą były wojska saksońskie dowodzone przez elektora saksońskiego Jana Fryderyka Wspaniałomyślnego, pokonane między innymi przez żołnierzy Maurycego.

Ponieważ Maurycy umiera wkrótce, nie pozostawiając męskiego potomka, jego następcą zostaje syn Henryka Pobożnego, August - książę elektor Saksonii w latach 1553-86. Podczas sejmu w Augsburgu w 1555 August jest najważniejszym przedstawicielem stronnictwa Reformacji. W 1559 korzystając z postanowień sejmu dokonuje sekularyzacji, czyli zajęcia całego majątku kościoła katolickiego na terenie księstwa. Diecezja miśnieńska przestaje istnieć, w jej miejsce w 1567 powstaje miśnieńska administratura apostolska z siedzibą w Budziszynie.

Gorące spory polityczne wywołane kontrowersjami religijnymi, czasem przekształcające się w wojny zajmują następne ponad sto lat. Najgorszym okresem jest straszliwa wojna trzydziestoletnia (1618-48), w której Saksonia nie wzięła udziału, ale padła jej ofiarą. Wojnę rozpoczęło wystąpienie Czech i Śląska przeciwko Habsburgom rozstrzygnięte podczas bitwy na Białej Górze, która zakończyła się największą katastrofą w dziejach Czech. Skutki represji były tak straszne, że dopiero w XIX wieku nastąpiło czeskie odrodzenie narodowe. Drezno stało się w 1621 miejscem zawarcia tzw. akordu drezdeńskiego, czyli pokoju kończącego wojnę cesarstwa z Czechami i Śląskiem. Dla Śląska postanowienia akordu drezdeńskiego były łaskawe. Gwarantem tego porozumienia był elektor saski Jan Jerzy I, pradziadek Augusta II Mocnego. Dla całej Europy Środkowej okres wojny trzydziestoletniej oznaczał regres gospodarczy, epidemie i zniszczenia, ucierpiała na tym także Saksonia.

August II Mocny i August III (1694-1763)

Na górę strony - do spisu treści

Przełomowym okresem w historii Saksonii było panowanie Augusta II (w Saksonii Augusta I) i jego syna Augusta III (w Saksonii Augusta II), które jednocześnie od 1697 stanowiło unię personalną z Królestwem Polskim, i to przez cały ten czas, z przerwą podczas wojny północnej. To podczas niej doszło do szwedzkiej okupacji Saksonii i podczas niej w saksońskim Altranstädt podpisano w 1706 układ pokojowy Szwecji z Polską i rok później traktat dotyczący traktowania przez władze cesarskie śląskich luteran. Król szwedzki był ich protektorem. Dwa lata później zawarto reces egzekucyjny do traktatu z Altranstädt, w wyniku którego wybudowano na Śląsku sześć Kościołów Łaski.

W 1708 jeszcze podczas wojny północnej dochodzi do istotnego odkrycia na miśnieńskim zamku. Pracujący dla Augusta II Mocnego matematyk i fizyk Ehrenfried Walther von Tschirnhaus odkrył sposób produkcji prawdziwej porcelany i Miśnia stała się pierwszym miejscem w Europie gdzie wypalano porcelanę dokładnie taką jak chińska. W 1710 powstaje powstaje pierwsza w Europie fabryka porcelany: Królewsko-Polska i Elektorsko-Saska Manufaktura Porcelany (niem. Königlich-Polnische und Kurfürstlich-Sächsische Porzellan-Manufaktur, obecnie Staatliche Porzellan-Manufaktur Meissen GmbH). Miśnieńska porcelana jest znana na całym świecie, a zbiory Muzeum Porcelany w Zwingerze uważane są za jedną z dwóch najcenniejszych kolekcji na świecie. Technika produkcji była tajemnicą państwową, zamku dzień i noc pilnowało 30 żołnierzy. Nie zapobiegło to jednak kradzieży technologii i już w 1717 powstała następna europejska manufaktura porcelany - w Wiedniu. Nazwa "białe złoto" która określano miśnieńską porcelanę jeśli chodzi o pierwsze kilkadziesiąt lat istnienia jest myląca, manufaktura bowiem nie była przynajmniej wtedy źródłem wielkich dochodów, a produkty z tego okresu były ciemne. Dopiero z czasem dopracowano się mlecznej bieli. Przez 153 lata manufaktura działała w gotyckich wnętrzach zamku Albrechtsburg, dopiero w 1863 została przeniesiona na przedmieścia Miśni.

Pasją obu Augustów było kolekcjonowanie sztuki, to właśnie eksponowaniu ich zbiorów służyły wielkie barokowe pałace. Byli też ważnymi patronami sztuki, nadwornym kapelmistrzem Augusta III był Johann Sebastian Bach, który przebywał jednak w Lipsku, a nie w Dreźnie, bo August preferował włoski styl. August III odkrył i zatrudnił w Dreźnie Canaletta. Kiedy August umarł, Canaletto wyruszył z Drezna do Sankt Petersburga, na dwór carycy Katarzyny, ale podczas podróży został zaproszony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego do pozostania i pracy w Warszawie i tam już został.

nadziemne przejście z zamku do kościoła dworskiego
Przejście z Zamku do Kościoła Dworskiego. August III Sas musiał sobie zapewnić dyskretne przejście do katolickiego kościoła w luterańskim mieście.

Połowa XVIII wieku to czas wyniszczających Austrię i Prusy wojen śląskich. Ich bezpośrednią ofiarą padły zarówno Saksonia jak i Polska. W 1745 za panowania Augusta III, po zakończeniu drugiej wojny śląskiej zawarto w Dreźnie porozumienie pokojowe znane jako pokój drezdeński, potwierdzało warunki na jakich zakończyła się pierwsza wojna śląska (1742 pokój wrocławski i berliński). Pierwsze dwie wojny śląskie były raczej lokalnymi konfliktami o panowanie na Śląsku, ostatecznie ten spór rozstrzygnęła trzecia wojna śląska, tzw. wojna siedmioletnia, w której udział wzięły niemal wszystkie państwa Europy. Podczas niej w 1760 armia pruska dokonuje inwazji na Saksonię i po zajęciu Drezna Prusacy znajdują nietknięte stemple mennicze. Na masową skalę biją monety z pogorszonego surowca tzw. efraimki i zalewają nimi Polskę. Wojna siedmioletnia zakończyła się zwycięstwem Prus oraz znacznym osłabieniem i ekonomicznym i dyplomatycznym Saksonii i Polski. Wojnę kończy zawarty w 1763 pokój w Hubertusburgu, w Saksonii, w zamku myśliwskim Wettynów zbudowanym przez Augusta II Mocnego. Fryderyk II Wielki: "Saksonia jest jak worek z mąką, ile by się nim nie potrząsało, zawsze się coś wysypie."

W tym samym roku ze śmiercią Augusta III Sasa kończy się panowanie saskie w Polsce. Minie dziewięć lat i nastąpi pierwszy rozbiór Polski. Czasy saskie zmieniły Saksonię i Warszawę. W historii Polski panowanie Sasów oceniane jest negatywnie, ale prawdopodobnie spory wpływ na tę ocenę miała propaganda historyków pruskich, którzy z obu Augstów uczynili szwarccharaktery dla polukrowania wizji polityki Prus. Druga połowa XVIII wieku to znaczny wzrost dwóch europejskich potęg: Prus i Rosji. Dla Polski oznaczał on zabory, a dla Saksonii marginalizację i zastój.

Latem 1789 wybucha Rewolucja Francuska i wrzenie ogarnia całą Europę. Po ciężkiej zimie, następnego lata w Saksonii dochodzi do niepokojów znanych jako powstanie chłopskie w Saksonii (niem. Sächsischer Bauernaufstand). Zaczęło się podczas polowania w Wehlen i koncentrowało się na dwóch zasadniczych postulatach: likwidacji pańszczyzny i przywilejów łowieckich szlachty. Bunt ogarnął całą Saksonię, łącznie z Łużycami, dochodziło do napadów na zamki i wypędzeń arystokratów, oddziały chłopskie rozbrajały wojsko saksońskie. Wystąpienia miały charakter spontaniczny, nie przerodziły się w zorganizowaną rewolucję. Do września 1790 zostały stłumione przez dobrze zorganizowaną akcję wojskową.

W 1791 postanowienia Konstytucji 3 maja czynią z Fryderyka Augusta I (wnuka Augusta III) legalnym następcą króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, dwór saski w ogóle nie został o tym powiadomiony i postanowienie to nie weszło w życie. Wyraźnie pokazuje to jednak chęć kontynuacji aliansu polsko-saskiego.

W sierpniu tego roku w pałacu w Pillnitz spotykają się cesarz Leopold II i król pruski Fryderyk Wilhelm II. Oznaką słabości Saksonii był fakt iż elektor saksoński, Fryderyk August I nie został w ogóle zaproszony. Przyczyną spotkania była potrzeba omówienia spraw związanych z zakończeniem wojny z Turcją, oraz Polską, która właśnie ogłosiła Konstytucję. Władcy zaniepokojeni rewolucyjnym wrzeniem w Paryżu ogłaszają Deklarację z Pillnitz mówiącą o pomocy dla króla Francji. Rewolucyjne władze Francji (Konstytuanta) odebrały to jako deklarację wojny i rzeczywiście wkrótce do niej doszło - to w Pillnitz uformowała się pierwsza koalicja antyfrancuska. Podobno Napoleon, odwiedzając później Pillnitz, powiedział "tu się narodziłem".

Królestwo Saksonii (1806-1918)

Na górę strony - do spisu treści

W wyniku wojen napoleońskich upada dotychczasowy system polityczny, następuje koniec Cesarstwa i w 1806 kończy swoje istnienie Elektorat Saksonii (niem. Kurfürstentum Sachsen). Powstaje suwerenne Królestwo Saksonii (niem. Königreich Sachsen), jedno z wielu państw niemieckich, należących do utworzonego przez Napoleona Związku Reńskiego. Dotychczasowy elektor Fryderyk August I koronuje się na króla Saksonii. W 1807 na mocy postanowień układu w Tylży zostaje także formalnym władcą Księstwa Polskiego. Są to jednak czasy wojenne i nie idzie za tym realne objęcie władzy.

W 1813 na polach pod Lipskiem rozegrała się jedna z najważniejszych i najbardziej krwawych bitew wojen napoleońskich, znana także jako "bitwa narodów" (niem. Völkerschlacht bei Leipzig). Miała ona przełomowe znaczenie podczas wojen wyzwoleńczych i oznaczała ostateczne pokonanie Napoleona na ziemiach niemieckich. Wzięło w niej udział ponad pół miliona żołnierzy. Dowódcą ze strony pruskiej był marszałek Gebhard Leberecht von Blücher. Dowodzący Saksończykami Fryderyk August I został wzięty do niewoli, a książę Józef Poniatowski utonął w Elsterze omyłkowo zastrzelony przez Francuzów. W stulecie bitwy na jej miejscu uroczyście odsłonięto monumentalny pomnik-mauzoleum Pomnik Bitwy Narodów (niem. Völkerschlachtdenkmal). Jego budowa trwała piętnaście lat.

Już wkrótce, po zakończeniu wojen napoleońskich, w 1815 podczas Kongresu Wiedeńskiego Saksonia została ukarana za przymierze z Napoleonem utratą prawie 1/3 terytorium, głównie na rzecz Prus. Król pruski Fryderyk Wilhelm III chciał doprowadzić do całkowitego rozbioru Saksonii. Wtedy właśnie dotychczasowa historyczna granica Śląska na Kwisie została przesunięta na Nysę Łużycką. Wettynowie jednak utrzymali prawo do tytułu królewskiego.

Saksonia jest jednym z pierwszych niemieckich państw z elementami demokracji parlamentarnej. W 1830 po niepokojach związanych z rewolucją lipcową we Francji król Antoni I wprowadził konstytucję oraz parlament o ograniczonych kompetencjach.

W 1845 Drezno w wyniku porozumienia z Prusami zostaje przyłączone do linii kolejowej - była to linia Drezno-Görlitz.

Podczas Wiosny Ludów w 1848 w wielu miastach niemieckich wybuchają zamieszki. W Dreźnie jest to trwające od 3 do 9 maja Powstanie Majowe (niem. Dresdner Maiaufstand lub Dresdner Mairevolution). Władzę w mieście przejmują rewolucjoniści domagający się reform parlamentarnych. Powstanie zostaje stłumione z pomocą armii pruskiej. Wszyscy, ktorzy wzięli w nim udział muszą opuścić Saksonię. Byli to m.in. Michał Bakunin, znany rosyjski anarchista, słynny niemiecki kompozytor Richard Wagner, oraz Gotfried Semper, architekt i historyk sztuki, autor projektu budynku opery drezdeńskiej.

2 połowa XIX wieku to gwałtowny rozwój przemysłu, głównym ośrodkiem przemysłowym jest Zwickau, znajduje się tam ponad połowa wszystkich maszyn i kotłów parowych w Saksonii. Daleko w tyle są Drezno, Lipsk i Budziszyn.

Pod koniec XIX wieku popularne stają się wielkie targi, często o znaczeniu międzynarodowym, jest to narzędzie rozwijania gospodarki i promocji kraju. Pierwsza Wystawa Światowa (EXPO) w pełnym tego słowa znaczeniu odbywają się w Londynie w 1851. Znane też są wystawy paryskie. Do grona miast urządzających targi międzynarodowe dołącza w 1895 Lipsk organizując pierwsze Targi Wzorcowe (niem. Mustermesse), znane później jako Targi Lipskie (niem. Leipziger Messe). Lipsk zostaje najważniejszym niemieckim miastem targowym.

Cesarstwo Niemieckie (1871-1918)

Na górę strony - do spisu treści

W latach 60. XIX kanclerz Prus Otto von Bismarck realizuje skomplikowany plan zjednoczenia Niemiec pod egidą Prus. Zamierza osiągnąć swój cel za pomocą trzech kolejnych wojen. Druga z nich ma za zadanie wykluczenie Austrii z procesu zjednoczeniowego. Królestwo Saksonii staje po stronie Austrii, która wojnę przegrywa w krwawej bitwie pod Sadową. Pokonana Saksonia przyłącza się do zwycięzcy i od 1867 należy do Związku Północnoniemieckiego. Jako sojusznik Prus Saksończycy biorą udział w kolejnej pruskiej wojnie tym razem z Francją i po zwycięstwie pod Sedanem nic już nie stoi na drodze do zjednoczenia Niemiec. Powstaje Cesarstwo Niemieckie (niem. Deutsches Kaiserreich).

Królestwo Saksonii militaryzuje się na modłę pruską, w północno-wschodniej części Drezna powstaje Albertstadt, największy garnizon w Niemczech. Nazwę bierze od króla Saksonii Alberta, który jako książę następca tronu brał udział w wojnie z Francją i panował w Królestwie Saksonii w latach 1873-1902. W 1884 król Albert odziedziczył ogromny pałac Sibyllenort (Pałac Sybilli w Szczodrem koło Wrocławia), który od tej pory staje się główną rezydencją rodu Wettynów, sprawujących wówczas już tylko władzę tytularną. Albert dokonuje demontażu monarchii, patronuje reformom demokratycznym i zmianie Saksonii w nowoczesny, rozwijający się kraj. Umiera bezdzietnie w 1902 w pałacu w Szczodrem i tron przejmuje po nim, jego brat Jerzy, którego syn Fryderyk August III jest już ostatnim panującym przedstawicielem dynastii Wettynów.

W 1900 mający poważanie neurolog z Lipska Paul Julius Möbius wydał książkę pod znamiennym tytułem "O fizjologicznym niedorozwoju umysłowym kobiety" (niem. Über den physiologischen Schwachsinn des Weibes). Cienka merytorycznie i objętościowo (kilkadziesiąt stron zaledwie) trafiła w gusta konserwatywnej publiki obawiającej się sufrażystek i emancypacji i zdobyła ogromną popularność. Za życia autora, czyli do 1907, miała 8 wydań.

Na przełomie wieków saksońskie miasto Zwickau staje się najważniejszym w Niemczech ośrodkiem motoryzacyjnym, było to niemieckie Detroit. August Horch od 1899 produkował samochody w Kolonii, potem od 1903 krótko w Reichenbach im Vogtland (Saksonia, k Chemnitz) i w 1904 przeniósł produkcję do Zwickau gdzie już pozostał. Tu założył przedsiębiorstwo o nazwie Horch & Cie. Motorwagen-Werke AG, po kilku latach musiał opuścić założoną przez siebie spółkę i ponieważ nie mógł używać swojego nazwiska w kolejnym przedsięwzięciu przetłumaczył je na łacinę (Horch to po niemiecku "słuchaj") i w 1910 właśnie w Zwickau powstało Audi.

Po zakończeniu Wielkiej Wojny w 1918 w obliczu upadku Cesarstwa Niemieckiego ostatni monarcha saksoński Fryderyk August III abdykuje. Resztę życia spędza w Szczodrem, gdzie umiera w 1932, tuż przed dojściem Hitlera do władzy. Podwrocławski pałac Wettynów po wojnie został rozszabrowany i zrujnowany w czasach PRL. Ocalał z niego niewielki fragment znajdujący się w opłakanym stanie.

Wolny Kraj Saksonia (od 1918)

Na górę strony - do spisu treści

Po Wielkiej Wojnie, Saksonia staje się republiką, powstaje Wolny Kraj Saksonia (niem. Freistaat Sachsen). W marcu 1920 w wielu miastach niemieckich dochodzi do puczu Kappa-Lüttwitza, wojskowego zamachu stanu. Ludność Drezna masowo występuje przeciwko puczystom, pomimo strat cywilom udaje się pokojowymi metodami stłumić pucz. W listopadzie 1920 ustanowiono konstytucję, opartą na weimarskiej.

W 1921 następuje odtworzenie diecezji miśnieńskiej z siedzibą biskupa w Budziszynie.

Powstałe przed Wielką Wojną Horch i Audi to samochody luksusowe. Na przeciwnym biegunie rynku działało utworzone w 1905 przedsiębiorstwo DKW (niem Dampfkraftwagen, co oznacza samochód parowy), które sławę zdobyło w okresie międzywojennym specjalizując się w tanich, łatwych w naprawie i niezawodnych pojazdach, początkowo wyłącznie motocyklach. Nazwę popularnej także w Polsce "dekawki" wyjaśniano "dykta, klej i woda". Aż do Drugiej Wojny Światowej produkowali tylko pojazdy dwusuwowe. Przebojem był opracowany w 1919 przez zamieszkałego w Niemczech Duńczyka Jorgena Rasmussena dwusuwowy silnik zawierający zaledwie siedem ruchomych części. Pierwszy samochód wyprodukowali w 1928, a w latach 30. ich fabryka w Zschopau (koło Chemnitz) była największym na świecie producentem silników motocyklowych. W tym okresie na licencji DKW powstają czeskie motocykle Jawa.

W 1932 z połączenia DKW, Horcha, Audi i Wanderera powstaje Auto Union z siedzibą w Zwickau i od razu wynajmuje Ferdynanda Porsche do nawiązania rywalizacji z Mercedesem. W 1934 produkowany w Zwickau P-Wagen osiąga na berlińskim torze prędkość 216 km/h.

Trzecia Rzesza (1933-45)

Na górę strony - do spisu treści

W okresie hitlerowskim w Saksonii funkcjonowało kilka obozów koncentracyjnych. Już w marcu 1933 powstają cztery obozy - typowe dla wczesnego okresu NS. Najkrócej istniały KL Leschwitz, we wsi k Goerlitz i obóz Halbestadt (część Königstein); oba zlikwidowane już po dwóch miesiącach, w maju 1933. Pozostałe dwa istniały ponad rok i ulokowane były w zamkach: jeden w Colditz, drugi w Hohnstein. Oba zostają rozwiązane w sierpniu 1934. Więźniowie KL Hohnstein pracowali przy budowie pobliskiego toru wyścigowego Deutschlandring. W latach 1939-40 na zamku Hohnstein znajdował się Oflag IV-A.

W maju 1933 powstaje KL Sachsenburg w przędzalni pod tamtejszym zamkiem. Kierowani są do niego więźniowie wyżej wymienionych likwidowanych obozów koncentracyjnych. Działa do 1937. Po jego likwidacji w Saksonii nie ma już żadnych obozów koncentracyjnych. System obozów koncentracyjnych w 1937 zostaje scentralizowany.

W 1913 we wsi Großopitz na południowy zachód od Drezna urodził się Gerhard Palitzsch jeden z najsłynniejszych zbrodniarzy hitlerowskich, sławny kat z Auschwitz. Już w lutym 1933 wstąpił do NSDAP i szybko zrobił karierę w SS. Szczególnie doceniono jego upodobanie do katowania i mordowania bezbronnych ludzi. Główny egzekutor KL Auschwitz, to on najczęściej wykonywał rozstrzeliwał ludzi pod Ścianą Śmierci przy Bloku 11. Zamordował tysiące ludzi.

Tor wyścigowy Deutschlandring miał zastąpić najstarszy niemiecki tor wyścigowy: niesławny Nordschleife w Nürburg - uznany za zbyt trudny i nienowoczesny. Przy projektowaniu skorzystano z najlepszych światowych wzorów. Jego długość wynosiła dokładnie 10 km. Został ukończony 27 kwietnia 1939 i wtedy też oficjalnie nadano mu nazwę zgodną z tonem partyjnej propagandy. Czasem był nawet określany jako Grossdeutschlandring. Na październik 1940 planowano Grand Prix Niemiec (niem. Großer Preis von Deutschland), które miało być wielkim świętem niemieckiej motoryzacji otwierającym ten wspaniały obiekt sportowy. Zaprojektowano infrastrukturę na milion widzów i 250 tysięcy miejsc parkingowych. Zanim jednak rozpoczęła się budowa, wybuchła wojna i odwołano zawody. Po wojnie we wschodnich Niemczech nie było już zapotrzebowania na taki obiekt. Pozostał więc sam tor, na którym w latach 50. zorganizowano kilka wyścigów, po czym został włączony do sieci dróg publicznych.

Przed nadchodzącą wojną propaganda nazistowska promowała ideę eutanazji osób umysłowo i dziedzicznie chorych. W maju 1939 mieszkający w Pommsen koło Lipska ojciec kalekiego dziecka (urodziło się niewidome, nie miało lewego przedramienia i miało zdeformowaną nogę) zwrócił się do tzw Kancelarii Führera z prośbą o "wyzwolenie dziecka przez łaskę śmierci". Kancelaria była biurem przyjmującym pocztę odpowiedzialnym za kontakt władz z partyjnymi masami. Zarządzający nią Philipp Bouhler, sam kulejący na skutek ran wojennych, przekazał list bezpośrednio Hitlerowi, który zezwolił na eutanazję. Przeprowadzono ją po konsultacji z lekarzami kliniki uniwersyteckiej w Lipsku po koniec lipca 1939. Od sierpnia na bezpośredni rozkaz Hitlera rozpoczęto przygotowania do programu - jak to ujmowano w nomenklaturze hitlerowskiej "zniszczenia życia niegodnego życia" (niem. Lebensunwertes Leben). Kierownictwo operacji Hitler powierzył Bouhlerowi, jego organizacja zatrudniała 116 osób i składała się z trzech biur, nazwa każdego z nich ukrywała właściwy cel. Siedzibą wszystkich trzech była pożydowska willa przy Tiergartenstraße 4, niedaleko dzielnicy rządowej. Od tego adresu wzięła się nazwa programu - Akcja T4 (niem.  Aktion T4). W jej wyniku zamordowano 80 tys ludzi.

Zamek Sonnenstein w Pirnie od 1811 był znany w Niemczech jako wzorowy i nowoczesny ośrodek leczenia zaburzeń psychicznych. Od początku 1940 do końca czerwca 1942 był jednym z sześciu głównych ośrodków, w których przeprowadzono Akcję T4. Doktor Hermann Paul Nitsche pracujący tam od 1913 i w latach 1928-1939 dyrektor zakładu był jednym z głównych organizatorów programu. Zamordowano tam 15 tysięcy ludzi. Uważa się, że pod względem technicznym i organizacyjnym T4 było wstępem do Holokaustu, w którym użyto procedur i przeszkolonego w mordowaniu personelu T4. W przypadku Sonnenstein było to około stu osób doświadczonych w używaniu komory gazowej (na tlenek węgla) i krematorium, jedna trzecia z nich została skierowana do pracy w obozach zagłady. Sonnenstein był także jednym z miejsc,  w których mordowano również przeciwników politycznych. Jedną z ofiar była malarka Elfriede Lohse-Wächtler, przedstawicielka drezdeńskiej secesji. W 1947 przeprowadzono proces zbrodniarzy z Sonnenstein, dyrektor Nitsche i dwóch pielęgniarzy zostało skazanych na śmierć. Od 2000 jest to miejsce pamięci T4.

Podczas wojny Drezno uważane za "schron przeciwlotniczy Rzeszy" zostało zbombardowane przez ponad tysiąc alianckich bombowców. Zginęło 25 tysięcy ludzi, zniszczone zostało całe centrum miasta.

Berlińskie mieszkanie Käthe Kollwitz na Prenzlauer Berg zostało zbombardowane w 1943. W lipcu 1944 najmłodszy syn Fryderyka Augusta III, książę Ernst Heinrich zaprosił ją do Moritzburga. Oddał jej do użytku dworek Rüdenhof leżący w pobliżu zamku. Umarła tam 22 kwietnia 1945. W 50. rocznicę śmierci artystki w 1995 otwarto tam muzeum i dom teraz nazywa się Käthe-Kollwitz-Haus Moritzburg.

W Saksonii w dniach 21-26 kwietnia 1945 miała miejsce tzw. bitwa pod Budziszynem, a w rzeczywistości masakra 2. Armii Wojska Polskiego spowodowana niekompetencją dowodzącego nią generała Świerczewskiego. Podczas nieskoordynowanego marszu na Drezno, który miał zabezpieczyć lewą flankę 1 Frontu Ukraińskiego rozproszone oddziały polskie znalazły się pod ogniem oddziałów Grupy Armii "Mitte". Była to ostatnia udana niemiecka operacja wojskowa. Zginęło wg oficjalnych danych kilka tysięcy polskich żołnierzy, ale na ile ta liczba jest wiarygodna świadczy fakt iż liczba zaginionych sięga 30 tysięcy ludzi. Ocenia się, że bitwa ta stanowi 1/3 wszystkich strat wojennych obu polskich armii walczących pod sowieckim dowództwem.

Również w Saksonii kwietnia doszło do spotkania Armii Czerwonej i US Army, które przeszło do historii jako spotkanie na Łabie. Najpierw w pobliżu Strehla czterech zwiadowców amerykańskich po przekroczeniu Łaby napotkało oddziały Pierwszego Frontu Ukraińskiego. Kilka godzin później doszło do najbardziej znanego spotkania w pobliżu zniszczonego mostu na Łabie w Thorgau. Następnego dnia w Thorgau zorganizowano spotkanie dowódców na szczeblu dywizji, znanego jako uścisk dłoni na Łabie (ang. Handshake of Torgau).

NRD (1949-89)

Na górę strony - do spisu treści

Po wojnie Saksonia z racji należenia do sowieckiej strefy okupacyjnej stała się częścią NRD (niem. Deutsche Demokratische Republik). W Dreźnie był zlokalizowany największy garnizon Armii Sowieckiej w NRD, stacjonowała tu 1. Gwardyjska Armia Pancerna.

W 1948 na polecenie administracji sowieckiej w dawnych zakładach Siemensa w Chemnitz ruszyła produkcja miniaturowej kolejki elektrycznej, zaprezentowanej na targach lipskich w 1949 jako Pico Express. Z powodu małej wydajności zakładów w Chemnitz produkcję przeniesiono do Sonneberga w Turyngii. Już jako Piko kolejki te zdobyły sobie renomę na całym świecie.

Jednym z tradycyjnych ośrodków motoryzacji było czwarte co do wielkości miasto Saksonii Zwickau. Fabryki Auto Union zostały najpierw podczas wojny zniszczone przez amerykańskie lotnictwo, a później w pierwszych latach powojennych zdemontowane i wywiezione pod Ural gdzie przez wiele lat produkowano samochody DKW. Inżynierowie, kapitał i prawo do marek, zarówno do Audi, Auto Union jak i DKW przeniosły się do Niemiec Zachodnich. W 1951 w Bawarii umarł August Horch i dziś w Zwickau istnieje jego muzeum. Władze NRD usiłując uruchomić przemysł motoryzacyjny na bazie tego co pozostało po Auto Union uruchomiły: z dawnego Horcha VEB Sachsenring Automobilwerke Zwickau, a z Audi - VEB Automobilwerk Zwickau. W pierwszym zaczęto produkcję samochodów ciężarowych, a w drugim kontynuowano produkcję DKW w 1953 przeniesioną do Wartburga w Turyngii.

Rozpoczęły się pracę na futurystycznym projektem samochodu małolitrażowego dla mas. W 1955 ruszyła produkcja AWZ P70, ponieważ oceniono ją jako perspektywiczną w celu zapewnienia produkcji wielkoseryjnej połączono obywa przedsiębiorstwa w jedno - VEB Sachsenring Automobilwerke Zwickau, wtedy też zmieniono nazwę samochodu na Sachsenring P70. Miał już nadwozie z duroplastu na stalowej ramie. Już w 1955 przedstawiono jego następcę od 1957 znanego jako Trabant, jest to rok wystrzelenia sowieckiego Sputnika, a Trabant to niemiecki odpowiednik tego słowa. Właściwy Trabant w formie znanej nam wszystkim powstał kilka lat później, po raz pierwszy został zademonstrowany na Targach Lipskich w 1964. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych samochodów świata i stał się jednym z symboli NRD. W latach 1957-91 wyprodukowano ich ponad 3 miliony, z czego dwie trzecie były wciąż na chodzie w dniu upadku NRD, dzięki czemu na jeden samochód osobowy przypadało tam 4 osoby. W Berlinie istnieje Muzeum Trabanta i Trabant jest na jednym z dwóch najczęściej publikowanych murali z Muru Berlińskiego. Już jako "Trabi" reprezentuje tzw. ostalgię (niem. Ostalgie = Osten + Nostalgie), czyli sentyment do dawnego NRD.

W 1980 Jan Paweł II przeniósł stolicę diecezji z Budziszyna do Drezna i od tego czasu nazywa się ona diecezją drezdeńsko-miśnieńską, Kościół Dworski został podniesiony do rangi Katedry. Od 1994 diecezja drezdeńsko-miśnieńska wchodzi w skład archidiecezji berlińskiej.

W lipskim więzieniu przy Alfred-Kästner-Straße znajdowało się ostatnie w NRD (i w ogóle w Niemczech) miejsce straceń. Po rezygnacji z gilotyny, od 1968 egzekucje wykonywano bez ostrzeżenia strzałem z pistoletu z tłumikiem w tył głowy. Ostatnią ofiarą egzekucji był Werner Teske zabity 26 czerwca 1981. Jeszcze w czasach studenckich został zwerbowany przez STASI, później doktor ekonomii, który w latach 70. stracił wiarę w najlepszy z systemów. Przygotowywał ucieczkę do RFN, a kiedy STASI odnalazła schowek z tajnymi dokumentami, które przygotowywał jako przepustkę na Zachód został aresztowany i w trybie pilnym osądzony i skazany. Surowość wyroku, nielegalnego nawet w świetle komunistycznego prawa, wynikała prawdopodobnie z tego, że rok wcześniej inny ważny funkcjonariusz STASI uciekł do RFN-u. Wyrok i jego wykonanie trzymano w tajemnicy, do tego stopnia, że dopiero w 1990 jego żona dowiedziała się, że jest wdową.

Po Zjednoczeniu

Na górę strony - do spisu treści

Typowy dla czasów transformacji ustrojowej po Zjednoczeniu jest przypadek miasta Hoyerswerda, które władze NRD uznały za idealne do lokalizacji wielkiego przemysłu. W 1955 zaczęto tam budowę wielkiej kopalni węgla brunatnego Schwarze Pumpe (łuż. Čorna Pumpa, pełna nazwa VEB Gaskombinat Schwarze Pumpe). W okresie największego rozwoju pracowało w niej 20 tysięcy ludzi. Już po kilku latach Czarna Pompa stała się największym na świecie zakładem przetwórstwa węgla brunatnego. Miasto rozrastało się gwałtownie i wybudowano ogromne blokowiska. Populacja Hoyerswerdy z niecałych 10 tys. w 1955 wzrosła do 1981 do 70 tys. ludzi. Po upadku NRD i zamknięciu kopalni w 1992 spadła do 30 tysięcy a blokowiska są obecnie wyburzane. W 1993 uruchomiono elektrownię.

W 1999 ukończono trwająca trzy lata budowę tunelu Königshainer Berge (niem. Autobahntunnel Königshainer Berge) na autostradzie A4 tuż przy granicy z Polską w pobliżu Goerlitz. Tunel kosztował 80 mln euro. W 2018 był piątym co do długości w Niemczech (najdłuższy, Rennsteigtunnel w Turyngii ma prawie 8 km). Składa się z dwóch równoległych linii o długości prawie 3300 m. Wykonany został w ramach programu Verkehrsprojekte Deutsche Einheit (w skrócie VDE, pol. Projekty Transportowe Niemiecka Jedność), na który składa się 17 inwestycji infrastrukturalnych łączących Niemcy po zjednoczeniu. W maju 2013 na biegnącej na wschodnią stronę linii doszło do poważnego wypadku, spaliła się ciężarówka. Natychmiast trzeba było skierować 30 tysięcy pojazdów na objazdy, podczas tego zamieszania doszło do wielu wypadków, w jednym z nich była ofiara śmiertelna. W październiku przywrócono ruch w tunelu. Naprawy kosztowały 2 mln euro, a dodatkowe 6 mln pochłonęły remonty zniszczonych objazdów.

Tunel biegnie przez granitową górę Königshainer Berge (łuż. Limas) na szczycie której znajduje się rezerwat ptasi. Od XIX wieku stanowiła jedno z najcenniejszych źródeł granitu w Prusach. Już w 1842 użyto tego granitu do wybrukowania dróg przy pałacu królewskim w Berlinie. Latarnia morska na Arkonie, Reichstag, Dworzec Wschodni w Berlinie, berliński Dynamo-Stadion oraz pomnik Armii Czerwonej na Alt-Treptow - to najsłynniejsze budowle z granitem z Königshainer Berge. W 1930 rozpoczęto ochronę najcenniejszych zasobów przyrodniczych głównie grup skalnych, z których słynie góra. W 1975 ostatecznie zakończono eksploatację granitu. Od lat 70. jest to coraz popularniejsze miejsce wspinaczkowe.

Od 2014 Drezno stało się znanym w całych Niemczech ośrodkiem tworzenia się ruchu PEGIDA oraz nadzwyczajnej popularności wzbudzającej wiele dyskusji partii politycznej Alternative für Deutschland (AfD). W Dreźnie odbywały się demonstracje liczące nawet kilkanaście tysięcy ludzi. W ostatnich wyborach do Bundestagu we wrześniu 2017 AfD zdobyła w Saksonii, szczególnie w jej wschodniej części ogromną liczbę głosów.

Po 2015 z powodu napływu imigrantów znacznie wzrosły nastroje szowinistyczne. W listopadzie 2016 policja aresztowała kilku członków Freie Kameradschaft Dresden, organizacji dokonującej ataków na ośrodki dla uchodźców. Powiązana z nią była Bürgerwehr Freital (aka Gruppe Freital), której ośmiu członków skazano za akty terroru w marcu 2018. Obie grupy są częścią Reichsbürgerbewegung.

Najbardziej rozpoznawalna kobieta współczesnych Niemiec, kanclerz Angela Merkel również związana jest z Saksonią, studiowała w Lipsku fizykę.

Symbole Saksonii

Na górę strony - do spisu treści

Herb Saksonii to Herb Królestwa Saksonii, a flaga jest biało-zielona. Herb Królestwa Saksonii to poziome pasy czarno-złote (godło dynastii askańskiej, panującej w Wittemberdze, to po nich Wettynowie uzyskali tytuł elektorski), z przebiegającym ukośnie zielonym paskiem jakby rozwiniętej korony, symbolizującym gałązkę ruty. Z tego powodu nosi nazwę "herbu rucianego" (niem. Rautenkranzwappen). Według legendy pasek ten też jest związany z dynastią askańską. Herb ten jest również znakiem dynastii Wettynów, chociaż również wszystkie pozostałe symbole, tj. lew miśnieński, pale landsberskie i pasy czarno-złote również były używane przez Wettynów.

Herb Drezna jest dwupolowy, złote tło, po prawej (kierunki w opisie heraldycznym są odwrócone) znajduje się lew miśnieński, po lewej dwa czarne pale landsberskie (niem. Landsberger Pfähle). Krótko istniejąca Marchia Landsberska, późnej połączona z miśnieńską, była tradycyjną dziedziną Wettynów. Flaga jest czarno-żółta z herbem Drezna pośrodku. Lipsk ma prawie identyczny herb, tylko pale są niebieskie, a flaga niebiesko-żółta z herbem Lipska pośrodku. Herb i flaga Miśni to czarny lew miśnieński na złotym tle.

Do spisu treści